از شاخصترین ویژگیهای این عمارت باشکوه، تزیین دیوارها با کاشیکاریهای نفیس و چشمنواز است؛ کاشیهایی آراسته به نقوش هندسی بدیع و طرحهای گیاهی دلانگیز که با نظمی دقیق و رنگهایی زنده و درخشان، جلوهای روحنواز پدید آوردهاند. در میان این تزیینات، آیات نورانی قرآن کریم، احادیث شریف و اشعار فاخر در مدح اهلبیت (علیهمالسلام) ـ بهویژه در ستایش مولای متقیان و امیر مؤمنان (علیهالسلام) - با خطاطیهای هنرمندانه نقش بسته و فضای حرم را آکنده از معنویت، جلال و آرامشی ژرف ساخته است.
تناسبات مهندسی در معماری حرم
مطالعهٔ انجام شده توسط مؤسسه مهندسی «معمار حرم» نشان میدهد که طراحی بناهای مجموعهٔ مقدس حرم مطهر علوی بر نظامی دقیق از نسبتها و معیارهای مهندسی استوار است. ساختار کلی نقشهٔ حرم عمدتاً بر شبکهای مربعیشکل بنا شده و این نظم هندسی، نقش مهمی در ایجاد تعادل بصری و آرامش فضایی ایفا میکند.
تفاوت سنجیده در تناسب فضاها و نیز اختلاف در ارتفاع دیوارهای پیرامونی، سبب شکلگیری ادراکات متنوع فضایی در ذهن زائر میشود؛ بهگونهای که احساس «احاطه و دربرگرفتهشدن» در بخشهای مختلف حرم، شدت و کیفیتی متفاوت مییابد. افزون بر این، نسبت میان ابعاد فضاها و ارتفاع دیوارهای اطراف، هماهنگی دلپذیری با مقیاس انسانی پدید آورده و حس تناسب، تعادل و آرامش را در ذهن و قلب زائران تقویت میکند.
بهطور کلی، نسبت احساس احاطه در فضای صحن عددی در حدود ۱٫۶/۱ تا ۱٫۷/۱ را نشان میدهد که از منظر معماری، تناسبی مطلوب و ایدهآل به شمار میآید. در این میان، حضور در صحن شرقی بیش از دیگر فضاها، احساسی از عظمت و شکوه را به زائر القا میکند؛ امری که ناشی از کشیدگی بیشتر این فضا و امتداد دید بصری در برابر ناظر است.
شایان ذکر است که شیخ بهایی در طراحی معماری مرقد مطهر علوی از «نسبت طلایی» بهره برده است؛ نسبتی که پیشتر نیز در طراحی میدان نقش جهان و مسجد شیخ لطفالله در شهر اصفهان بهکار گرفته بود. این رویکرد، نشاندهندهٔ پیوند عمیق میان دانش ریاضی، ذوق هنری و معنویت در معماری اسلامی و بهویژه در بنای حرم مطهر علوی است.
منبع
برگرفته از کتاب «تاریخ المرقد العلوی المطهر»
