پیامبر با غسل از مدینه خارج شدند، درحالیکه از روغن مخصوصی برای مو و صورت استفاده کرده بودند و دو لباس مخصوص احرام را همراه برداشتند. خروج آن حضرت در روز شنبه، چهار یا پنج روز مانده به آخر ذیالقعده بود.
همسران پیامبر و زنان وابسته همراه آن حضرت در هودجها بودند. بهویژه حضرت صدیقه طاهره، اسماء، ام سلمه، عایشه و حفصه حضور داشتند. اهلبیت آن حضرت، مهاجر و انصار و مردم دیگر نیز ایشان را همراهی میکردند.
با اینکه قبل از خروج پیامبر اکرم از مدینه عدۀ زیادی از مردم مدینه مبتلا به بیماری شده و نتوانسته بودند با آن حضرت به مراسم حج بروند، با اینحال تعداد همراهان پیامبر از مدینه را تا ۱۲۴ هزار نفر هم نقل کردهاند.
با حساب افرادی که در مکه مقیم بودند و همچنین کسانی که از اطراف و اکناف در مراسم حج آن سال شرکت میکردند، تعداد حاجیها بیش از این تعداد میشود، مانند کسانی که با «امیرالمؤمنین» (علیهالسلام) از یمن آمدند و همچنین با ابوموسی و غیر ایشان در بازگشت از سفر به کاروان بزرگ حج ملحق شدند.
آغاز بیان ولایت در مراسم حج
در عرفات به پیامبر دستور الهی رسید که علم و ودائع انبیاء را به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) تحویل دهند و امر ولایت او را به مردم تبلیغ کنند. رسول خدا بسیار گریست، طوریکه محاسن مبارک از اشک تر شد. حضرت خواستند، خداوند ایشان را از شر منافقین محافظت فرماید.
در منا دو بار خطبه ایراد فرمودند که اشارۀ کلی به ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) داشتند. در مسجد «خیف» بار دیگر جبرئیل نازل شد که خداوند میفرماید: «ولایت علی را به مردم برسان، ولی وعدۀ محافظت از شر دشمنان را برای آن حضرت نیاورد.»
به «کُراع الغُمیم» در نزدیکی «جحفه» که رسیدند، باز جبرئیل نازل شد و این آیه را آورد: «فلعلک تارک بعض ما یوحى إلیک وضائق به صدرک.» (شاید تو ترککننده باشی بعضی از اموری را که به تو وحی میشود، و سینۀ تو به خاطر آن گرفته باشد). این بار هم در امر ولایت تأکید کردند، ولی آیهای دال بر محافظت آن حضرت از شر دشمنان نیاورد.
سفر ولایت
پیامبر مطالبی دال بر شر منافقین نسبت به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به جبرئیل فرمود و بعد از آن کوچ کردند. به غدیر خم که رسیدند، اوایل روز بود. جبرئیل نازل شد و آیۀ ۱۷۱ سورۀ «مائده» را آورد که شامل تاکید بر ابلاغ امر ولایت و در امان بودن حضرت از شر منافقین بود: «یا أیها الرسول بلغ ما أنزل إلیک من ربک وإن لم تفعل فما بلغت رسالته والله یعصمک من الناس، إن الله لا یهدى القوم الکافرین» (ای پیامبر، تبلیغ کن به مردم آن امری را که درباۀ علی از جانب خدا بر تو فرستاده شد، و اگر این کار را انجام ندهی رسالت الهی را تبلیغ نکردهای و خدا تو را از مردم حفظ مینماید؛ خداوند کافران را هدایت نمیکند.»
