هجرت به دیار امیرالمؤمنین (علیهالسلام)
علامه جعفری پس از اقامت در تبریز، در سال ۱۳۶۳ه.ق به اصرار آیت الله میرزا فتاح شهیدى رهسپار نجف مىگردد.
این عالم فقید درنجف اشرف به مدرسۀ «صدر» وارد مىشود و بار دیگر، جلد دوم كفایه آخوند خراسانى را مطالعه و بحث میكند و در درسهاى خارج آیات عظام شیخ محمد كاظم شیرازى، آیت الله خویى، آیت الله سید محمود شاهرودى، آیت الله حكیم ، آیت الله سید جمال گلپایگانى، آیت الله سید عبد الهادى شیرازى و آیت الله میلانى شركت میکند.
دریافت اجتهاد از بزرگان نجف
پس از سه سال تحصیل در نجف اشرف، در سن ۲۳ سالگى موفق به دریافت درجه اجتهاد از سوى آیت الله شیخ كاظم شیرازى مىشود و در مجموع، حدود هفده سال در نجف اقامت مىكند. در این مدت علاوه بر تحصیل، به تدریس خارج فقه و اصول و دروس فلسفه و معارف و نگارش كتاب مشغول میشوند . سرانجام استادمحمد تقی جعفری پس از پایان تحصیلات و تكمیل معلومات، عازم ایران میگردد.
خواب سرنوشتساز علامه جعفری در نجف
یکی از شاگردان علامه جعفری نقل میکند: «استاد تعریف میکردند؛ در یکی از شبها در دوران طلبگی در نجف، با جمعی از طلاب نشسته بودیم که یکی از آقایان طلبه وارد جمع شد و گفت: میخواهم یک سئوالی مطرح کنم، اما همهتان را قسم میدهم که صادقانه به آن جواب بدهید. بعد از جیب عبایش یک عکس چاپشده در روزنامه را درآورد و گفت: اگر شما امکان انتخاب داشتهباشید که یا یک عمر بهصورت «شرعی و قانونی» با این خانم زندگی کنید، یا بهطور «مشروط و غیرقطعی و برای یک لحظه» با امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) دیدار داشته باشید، کدام را انتخاب میکنید؟ مشخص شد که سه نفر حاضر در آن جمع انتخابشان، زندگی با آن خانم است. استاد به من گفتند: من نفر چهارم بودم. نوبت که به من رسید، یک لحظه به شکل گذرا به آن عکس نگاه کردم و بلافاصله به گوشهای پرتش کردم و گفتم: والله قسم که دیدن مشروط امیرالمؤمنین (علیهالسلام) برای یک لحظه را به عمری زندگی با این زن ترجیح میدهم. دیگر حالم منقلب شد و بلند شدم و به طرف حجرهام رفتم. همانطور که نشسته و به درِ حجره تکیه دادهبودم، حس کردم وجودم سنگین شده و خواب دارد بر من غلبه میکند. در آن حال عجیب، یکدفعه در باز شد و فردی داخل شد؛ ازآنجاکه درِ حجره کوتاه بود، مجبور شد سرش را خم کند. سلام کردم و گفتم: شما که هستید؟ در جواب گفت: «همان کسی که میخواستی ببینی. من، علیبنابیطالب (علیهالسلام) هستم...» نگاه کردم. همان مشخصاتی که در تمام کتابها از مولا (علیهالسلام) نقل شدهبود را داشتند؛ قد میانه، درشتهیکل، تا حدی بطین (چاق)، پیشانی بلند و...» شاگرد استاد لبخندبرلب میگوید: «استاد میگفتند: یک آن به خودم آمدم و دیدم در حجره تنها هستم. حال غریبی داشتم. دوباره به سرداب و جمع طلبهها برگشتم. من نفر چهارم بودم و وقتی برگشتم، عکس به دست نفر پنجم یا ششم رسیدهبود. یعنی مدت زمانی که گذشتهبود، تا این حد کوتاه بود.»
علامه جعفری میگفتند: «بعد از دیدار با حضرت امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) هر کتابی را باز میکردم، فکر میکردم اینها را من قبلاً خواندهام!»
توصیۀ علامه امینی به علامه جعفری درباره حضرت امیر
وقتی چاپ و انتشار شرح مثنوی مرحوم علامه محمدتقی جعفری تمام شده بود، مدتی مردد بود كه به چه كاری اشتغال علمی بورزند. علامه مطلبی كوتاه تحت عنوان «علی علیهالسلام در آینۀ سخن خویش» نیز نوشته بودند كه در جلد اول شرح نهج البلاغه ایشان آمده است. در همین ایام كه ایشان مردد بودند چه بكنند، از شاگردان او نقل شده است:
یکی از بستگان نزدیک استاد، در خواب دید که در برابر علامه عبدالحسین امینی، صاحب «الغدیر» نشسته است. علامه امینی پرسید: آیا شما جعفری را میشناسید؟ گفت: آری. علامه امینی گفت: نامهای میدهم به ایشان بدهید پرسید:اجازه دارم نامه را باز کنم و بخوانم؟ وقتی پاسخ مثبت شنید، در نامه نظر انداخت؛ دید خیلی معنوی و ملکوتی است؛ به قدری نورانی بود که حالی خاصّ پیدا کرد: علامه امینی با تأکید گفت: «این نامه را بدهید به جعفری و به ایشان بگویید: ما اکنون در این عالم برزخ دیگر نمیتوانیم کاری بکنیم ولی شما در آن دنیا در میدان کار هستید و میتوانید دربارة امیرالمؤمنین (علیهالسلام) کار کنید».
همین توصیهنامه مقدمهای شد برای مرحوم علامه جعفری(ره) كه به كار نوشتن شرح نهج البلاغه مشغول شدند.
به این ترتیب، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه آغاز شد و تا پایان عمر استاد ادامه یافت و ۲۷ جلد از آن منتشر شد. علامه جعفری با تمام صلاحیت هایی كه در شناخت هستی و جهان بینیهای شرقی و غربی داشت، كوشید كلام حضرت امیر المؤمنین علی (علیهالسلام) را به درستی بشناسد و به بهترین شكلی بشناساند.
اقدامات برجسته علامه جعفری
تا بحال بیش از هشتاد اثر از آثار استاد به طبع رسیده است و چاپ بعضی از آنان همچون شرح مثنوی در ۱۵ جلد مكرر تجدیدچاپ گردیده است، ضمناً تحت نظارت ایشان و طی ۱۲ سال كاملترین كشف الابیات مثنوی مولوی در ۴ جلد رحلی تحت عنوان «از دریا به دریا» منتشر شده است.
ازمهم ترین آثار برجسته ایشان شرح و تفسیر بر نهج البلاغه می باشد كه ۲۷ جلد آن به زبان فارسی چاپ و منتشر شده است. دیگر اثر نفیس استاد جعفری، در زمینه بررسی و مقایسه افكار مولانا با فلسفهها و جهان بینی های شرق و غرب می باشد كه تحت عنوان مولوی و جهان بینیها چاپ گردید.
بشر ۱۴۰۰ سال است در فقدان تو سرگردان است
علامه جعفری در آخرین جلد تفسیر نهجالبلاغهشان با عباراتی با این مضمون نوشتند: «امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در سخنان مبارکش بارها و بارها صلاح و فساد مردم را بیان میفرمودند. با اینکه هیچکس در خلوص او تردید نداشت و دوست و دشمن روح الهی او را درک میکرد و نه موافقان و نه مخالفان هیجوقت نتوانستند اشکالی به زمامداری ایشان بگیرند اما حکومت او را تاب نیاوردند و کافران از یک سو و جاهلان به اسم دین از سوی دیگر کاری کردند که عاقبت دست جامعۀ اسلامی را از دامن آن انسان بزرگ کوتاه کردند. اگر قوم بنیاسراییل برای کفران نعمت هدایت، ۴۰ سال در بیابان گمراهی سرگردان بودند، نهفقط ما مسلمانان بلکه تمام بشریت ۱۴۰۰ سال است در گمراهی از دست دادن امیرالمؤمنین (علیهالسلام) سرگردان هستیم و سوگند به جانم این سرگردانی، چندین برابر خواهد شد...»
پس از مرگ من دربارهام اغراق نکنید
استاد در اواخر زندگی، دچار بیماری سرطان ریه شد و در سفری که عازم بیمارستان بود هنگام خداحافظی با خانواده گفت: «این سفر بدون بازگشت است پس از مرگ من دربارۀ من اغراق نکنید و حال که به عمر خود نگاه میکنم، میبینم که چقدر سریع گذشت.»
