این پروژه نمادی از احترام به جایگاه حرم و تکریم شخصیت امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، است که همواره مورد توجه زائران و عاشقان ایشان است. متخصصان مجرب با طلای خالص و روشهای ترکیبی در بازسازی این اثر معنوی تلاش کردهاند.
دستور مرجعیت برای شروع پروژۀ طلاکاری
با نظارت مستقیم مرجع عالیقدر دینی، سید علی الحسینی سیستانی، سنگ بنای پروژۀ طلاکاری مجدد حرم مطهر علوی صبح روز پنجشنبه ۱۰ ربیعالثانی ۱۴۳۴هـ.ق برابر با ۲۱ فوریه ۲۰۱۳م، گذاشته شد. ریاست دیوان وقف شیعی نیز با تأمین مالی پروژه ازطریق خرید ۱۰۰ کیلوگرم طلا از بانک مرکزی عراق و همچنین کمکهای مالی و نذرهای مؤمنین از شیعیان امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، در این پروژه مشارکت داشت.
اهمیت این پروژه در اصلاح ترکها در دیوارهای گنبد خارجی و مرمت صفحات طلایی تزیینی حرم مطهر علوی است، که بهدلیل شرایط جوی و رویدادهای نظامی آسیب دیده بودند. از مهمترین اولویتها، حفظ میراث معماری و فرهنگی و نشانههای تاریخی معماری علوی میباشد.
لازم به ذکر است که این پروژه، اولین بار در تاریخ است که تمام صفحات طلایی حرم مطهر علوی از زمان نصب اولیه به دستور سلطان نادرشاه، طلاکاری مجدد میشوند.
این پروژه پساز بررسی کامل توسط مرجعیت عالیقدر نجف و ارائۀ دستورالعملهای لازم، مورد تأیید قرار گرفت و بر حفظ صفحات طلایی اصلی، نگهداری، طلاکاری و بازگرداندن آنها به مکان اصلی خود تأکید شد تا جنبههای تاریخی و میراثی حرم مطهر علوی حفظ شود.
مرحلۀ اول پروژۀ طلاکاری
مرحلۀ اول این پروژه توسط تیم تخصصی و ماهر از کارکنان دایرۀ مهندسی حرم مطهر عباسی انجام شد و شامل طلاکاری مجدد و کنارهها و گردن گنبد به ارتفاع ۵ متر و ۲۰ سانتیمتر بود. تعداد صفحات طلایی رقبه ۲ هزار و ۵۲۵ صفحه بود که در ۱۸ ردیف بهشکل دایرهای چیده شده بودند و طلاکاری مجدد آنها نیازمند ۴۵ کیلوگرم طلای ۲۴ عیار بود. این مرحله در سال ۱۴۳۵هـ.ق برابر با 1392هـ.ش، به پایان رسید.
همکاری ایران در مرحلۀ دوم پروژۀ طلاکاری
مرحلۀ دوم پروژه که شامل طلاکاری مجدد بخش بالایی گنبد بود، به تیمهای مهندسی و فنی کمیتۀ آبادسازی عتبات مقدسه در مؤسسۀ کوثر ایران، با همکاری تیمهای فنی متخصص از حرم مطهر علوی واگذار شد.
نصب داربستهای فلزی اطراف گنبد در روز شنبه ۱۳ صفر ۱۴۳۶هـ.ق برابر با آذر 1393هـ.ش، انجام شد و سپس برداشتن تمام صفحات طلایی آغاز گردید که تا میانۀ ماه جمادیالثانی ۱۴۳۶هـ.ق برابر با 1394هـ.ش، تکمیل شد.
شروع رسمی مرحلۀ دوم پروژه در روز یکشنبه، ۱۳ ربیعالثانی ۱۴۳۷هـ.ق، برابر با ۴ بهمن ۱۳۹۴ هـ.ش، در مراسم افتتاحیه، با حضور جمعی از نمایندگان مرجعیت عالی دینی و برخی شخصیتهای دینی، فرهنگی و اجتماعی در نجف اشرف اعلام شد.
دو کارگاه ویژۀ طلاکاری مجدد صفحات طلایی ایجاد شد:
۱. یکی در بالای سمت چپ دیوار غربی صحن حیدری.
۲. دیگری مجاور مسجد سقایه در محله مشراق.
این کارگاهها برای انجام عملیات آبکاری الکتریکی صفحات طلایی اختصاص یافت و تمام تجهیزات، ابزارها و مواد لازم ازجمله یک آسانسور برقی ویژه برای انتقال مواد به بخش بالایی گنبد آماده شد.
تعداد صفحات طلایی گنبد
تعداد صفحات طلایی طلاکشی مجدد شده برای بخش بالایی گنبد (بالای حلقه یا حزام) ۹ هزار و ۲۱۷ صفحه است که بهشکل ۷۶ ردیف یا حلقۀ دور گنبد چیده شدهاند. با احتساب صفحات گردن پایین حلقه که تعدادشان ۲ هزار و ۵۲۵ صفحه است، کل تعداد صفحات گنبد به ۱۱ هزار و ۷۴۲ صفحه میرسد.
توجه داشته باشید که صف ریز طلاکاری شده بالای حلقه که بهشکل برجسته و شبیه عقال است، در این مجموع محاسبه نشده است. وظیفۀ این ردیف حفاظت از نوار حلقهها و نگارهها و تزیینات آن در برابر آب باران است.
با توجه به تفاوت اندازۀ صفحات گنبد، میزان طلای مصرفی برای طلاکاری مجدد نیز متفاوت است. مقدار طلای مصرفی برای طلاکاری مجدد بخش بالایی گنبد تقریباً ۱۳۱ کیلوگرم بوده است.
مراحل طلاکاری صفحات
پساز برداشتن صفحات و انتقال آنها به کارگاه، مراحل متعددی بر روی آنها انجام میشود که شامل:
۱. شستوشو و پاکسازی صفحات
۲. مرمت و آمادهسازی آنها
۳. طلاکاری الکتریکی در حوضچهای شامل مواد شیمیایی ویژه که موجب نشاندن طلای ۲۴ عیار بر پشت صفحه میشود.
۴. مرحلۀ نهایی صیقل و ثبت شمارهگذاری صفحات
۵. در پشت صفحات دو نوع شمارهگذاری وجود دارد:
شمارۀ قدیمی که مربوط به زمان اولین طلاکاری در عهد نادرشاه است.
شمارۀ جدید که شامل شمارۀ ردیف دور گنبد، شمارۀ ترتیب صفحه در ردیف و شمارۀ کل صفحات میباشد.
برخی صفحات نیز نام افرادی که در نخستین طلاکاری در زمان نادرشاه مشارکت داشتهاند بر پشت ورق مسی حک شده است.
ساخت کپی تاج شعاعی اصلی گمشده
تاج شعاعی طلایی اصلی گنبد توسط رژیم بعثی سابق در سال ۱۹۸۶م، پایین آورده شد و جای آن با تاجی دیگر شامل لفظ جلالۀ «الله» پر شد. با توجه به اهمیت میراثی و نمادین تاج اصلی گمشده، نسخهای کپی دقیق از این تاج با استفاده از آرشیو عکسهای قدیمی ساخته شد و در ساخت آن تمام جزئیات دقیق از نظر اندازه و مشخصات رعایت شد.
تاج جدید از مس در مؤسسۀ کوثر در تهران توسط مهندسین و کارشناسان متخصص میراث ساخته شد و ساخت آن حدود شش ماه طول کشید، از ماه شعبان ۱۴۳۷هـ.ق برابر با 1395هـ.ش تا ۵ ربیعالاول ۱۴۳۸هـ.ق برابر با 1395هـ.ش.
نمادی از سن امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بر روی تاج
طول تاج شعاعی (۱,۸۳۳) متر و وزن آن (۱۲۰) کیلوگرم است و از (۶۳) قطعه تشکیل شده است. درحالیکه طول کفی که بر بالای تاج قرار دارد (۶۳) سانتیمتر میباشد و این عدد نمادی از سن مبارک امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است.
این تاج با حدود یک و نیم کیلوگرم طلای خالص در کارگاه طلاکاری آستان مقدس علوی اندود گردید. شایان ذکر است که ارتفاع کلی تاج همراه با محور انارکهایی که بر آن استوار است، به (۴,۷۳۵) متر میرسد.
در عصر روز چهارشنبه، ۱۴ ربیعالاول ۱۴۳۸ هجری قمری، برابر با ۲۴ آذر 1395هـ.ش، مراسم باشکوهی برای استقبال از کاروان حملکنندۀ تاج شعاعی هنگام ورود آن به صحن مطهر حیدری برگزار شد. در این آیین، علما، بزرگان عشایر، خادمان آستان مقدس علوی و زائران مرقد امیرالمؤمنین (علیهالسلام) حضور داشتند. این تاج در جایگاه اصلی خود نصب و بر فراز گنبد نورانی سید اوصیا قرار گرفت.
پردهبرداری از گنبد مرقد امیرالمؤمنین (علیهالسلام)
شاعر محمدعلی الزُهیری تاریخ بازگرداندن تاج طلایی شعاعی را به نظم درآورد و روز شنبه ۱۷ ربیعالاول ۱۴۳۸ هجری قمری برابر با ۲۷ آذر 1395هـ.ش ، رویدادی تاریخی رقم خورد؛ و پردهبرداری از گنبد مرقد امیرالمؤمنین (علیهالسلام) پساز طلاکاری مجدد آن، همزمان با سالروز میلاد پیامبر اکرم حضرت محمد (صلیاللهعلیهوآله)، و میلاد نوۀ گرامیشان امام جعفر صادق (علیهالسلام) انجام شد.
در آیین افتتاحییه که در صحن شریف علوی برگزار شد، رئیس دیوان وقف شیعی سید علاء موسوی هندی، تولیت آستان مقدس سید نزار حبلالمتین، و جمع زیادی از شخصیتهای دینی، اجتماعی، فرهنگی و دولتی حضور یافتند. افزونبر آن، هزاران نفر از شیعیان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) که صحن شریف علوی را مملو ساخته بودند، نیز در این مراسم شرکت کردند. چشمان آنان به دیدار گنبد علوی منور در جامۀ زرین تازهاش روشن شد، پساز آنکه پردۀ سفیدرنگ از آن کنار زده شد.
درخصوص تاریخ شعری سال طلاکاری مجدد (۱۴۳۸ هجری قمری) گنبد علوی نورانی، شماری از شاعران ابیاتی دراینباره سرودند که ازجملۀ آنان استاد ابراهیم کعبی بود. همچنین استاد محمدعلی زهیری نیز سال تذهیب گنبد را به نظم درآورد.
منبع
برگرفته از کتاب «تاریخ المرقد العلوی المطهر»
برای مشاهدۀ مطلب قبلی گنبد طلایی علوی؛ شاهکار درخشان هنر اسلامی بر فراز آسمان نجف را مطالعه بفرمایید.
