بازسازی کف رواقها و جایگزینی مرمر نجفی با مرمر یزدی
شیخ محمدحسین حرزالدین میگوید: «کف رواق و دیوارهای آن تا ارتفاع دومتر و نیم با صفحههای بزرگ مرمر سفید پوشیده شده بود که از حومۀ جنوب نجف اشرف، از منطقهای که امروز به نام «مظلوم» شناخته میشود، آورده شده بود. در اوایل ربع آخر قرن چهاردهم هجری قمری، این سنگ نجفی با مرمر یزدی ایرانی جایگزین شد که با طرحهای طبیعی و رنگهای زنده تزئین شده بود. این مرمر تمامی کف رواق را در چهار سمت آن و دیوارهای جانبیاش پوشانده بود. خداوند به کسانی که در این راه تلاش و زحمت میکشند، پاداش نیکو عطا فرماید.»
بازسازی کف حرم در زمان سلطان بهره طاهر سیفالدین
مهمترین اصلاحات کف حرم مطهر حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) توسط سلطان بهره طاهر سیفالدین در سال ۱۳۵۹هـ.ق، برابر با ۱۹۴۰م، انجام شد؛ او با نیکوکاری، کف حرم، رواقها و دیوارهای آن را با مرمر ایتالیایی ممتاز و گرانبها که از بهترین نوع مرمرهاست، فرش کرد. پساز رسیدن مرمر از ایتالیا به نجف، کارگران در ماه ربیعالاخر سال ۱۳۵۹هـ.ق، به کندن مرمر قدیمی از کف و دیوارها پرداختند و کار نصب مرمر جدید در ماه رمضان همان سال به پایان رسید. این اقدام توسط چند تن از ادیبان ازجمله سید محمدحسین حلی نیز ثبت و تاریخگذاری شده است.
نگهداری و تعمیر ساختمان حرم مطهر
مدیریت اوقاف عمومی در دولت پادشاهی مجموعهای از اصلاحات را در ساختمان حرم مطهر انجام داد. در سال ۱۳۵۸هـ.ق، برابر با ۱۹۴۰م، تعمیرات داخلی حرم و رواقها انجام شد. در سال ۱۳۵۹هـ.ق، برابر با ۱۹۴۱م، در دوران قائممقام نجف، عبدالرحمن جودت، ترکها و شکافهای موجود در سقف رواقها و اتاقهای طبقۀ دوم شمارهگذاری شد. همچنین ازطریق بررسی مهندسی مشخص شد که بهدلیل قدمت بنا، در پی ساختمان حرم و رواقها نقص جدی وجود دارد، بنابراین در سال ۱۳۶۰هـ.ق، برابر با ۱۹۴۲م، تعمیر و تقویت پایههای دیوارها انجام گرفت.
بازسازی اتاقهای بالایی رواق و کشف ورودیهای پنهان
در مورد بازسازی اتاقهای بالایی رواق، شیخ محمدحسین حرزالدین میگوید: «اتاقهای طبقۀ دوم رواق بسته و ورودی آنها ناشناخته بود، تا اینکه در سال ۱۳۵۹هـ.ق، اقدام به تعمیر فضاهای خالی و گودالهای مهندسی در سقف رواقها و حرم کردند و در این فرآیند، درهای این اتاقها کشف و سقفهای آنها تعمیر شد. همچنین کمیتۀ ناظر بر تعمیرات حرم، مأمور مدیریت اوقاف عراق و با عضویت حاج عبدالزهرا فخرالدین و معمار فنی حاج سعید، اقدام به باز کردن پنجرههای کوچک، جهت تهویۀ این اتاقها کردند که به صحن حرم در جهات شمالی و جنوبی مشرف بودند. این اتاقها بهعنوان انبار برای برخی آثار تاریخی حرم مطهر، مانند شمشیرها و تفنگهای قدیمی که ازسوی سلطانها، پادشاهان و امیران مسلمان طی قرون مختلف اهدا شده بودند، مورد استفاده قرار گرفت.»
هموارسازی بام، ترمیم مسیرهای آب و مقابله با آفت
در چارچوب کمپین بازسازی جامع که توسط تولیت حرم مطهر علوی پساز پایان حکومت پیشین انجام شد، بسیاری از عملیات تعمیر و نگهداری در ساختمان بالایی حرم مطهر به اجرا درآمد. ازجملۀ این اقدامات، هموارسازی بام حرم با استفاده از آجرفرشی بود، بهطوری که لایههای قدیمی و فرسوده از سقف برداشته شده و دیوارها، سقفها و مسیرهای موجود در سطح حرم تعمیر شد. همچنین مبارزهای جامع با حشرۀ زمینخوار که خسارات جدی به بنا وارد کرده بود، انجام شد. پساز تکمیل عملیات هموارسازی، کفسازی جدید با آجر کف انجام شد و همچنین لولههای تخلیۀ آب (میازیب) یکی در مجاورت ایوان علما در سمت شمال، دیگری در مجاورت ایوان میزاب در سمت جنوب و دو لولۀ دیگر در سمت غرب حرم مطهر احداث گردید.
در سال ۱۴۳۱هـ.ق، برابر با ۱۳۸۸ هـ.ش، و به دستور تولیت آستان مقدس علوی، عملیات بازرسی و بررسی دقیق پایهها و دیوارهای ساختمان حرم مطهر ازجمله نمای ایوان طلایی و دو مناره انجام شد. این عملیات توسط اساتید متخصص دانشگاه کوفه با استفاده از دستگاه رادار نفوذگر به زمین اجرا شد و نتایج گزارش نشان داد که هیچ خطری که سلامت کلی بنا را تهدید کند، وجود ندارد.
بازسازی و تعمیرات اتاق قبر علامه حلی
همچنین در همان سال، شعبۀ مطالعات و طراحی در بخش امور مهندسی و فنی حرم، بازرسی اتاق قبر علامه حلی مجاور منارۀ شمالی را انجام داد. مشخص شد که برخی آسیبها در این مکان وجود دارد؛ بنابراین تعمیرات جامع شامل بازسازی سقف، تعمیر دیوارها و مرمت اتاق بالایی قبر مطابق معماری اصلی حرم انجام شد. علاوهبر این، تزئینات آیینهای آسیبدیده بهدلیل رطوبت ترمیم شد و پنجرۀ چوبی قبر نیز تعویض گردید. این اتاق درحالحاضر یکی از ورودیهای سمت شرقی حرم است که زائران از آن عبور میکنند تا وارد حرم مطهر شوند.
مرمت اتاق مقدس اردبیلی و بهبود سیستم تهویۀ حرم مطهر
پساز بازگشایی اتاق مقدس اردبیلی، مجاور منارۀ جنوبی، اشیای نفیس آن به مکانی امن انتقال یافت. در سال ۱۴۳۱هـ.ق، برابر با 1388هـ.ش، سقف و دیوارهای این اتاق که بهدلیل سالها بسته بودن، دچار آسیبهای شدید شده بودند، بازسازی گردید. عملیات نگهداری و تعمیر در سال ۱۴۳۲هـ.ق، برابر با 1389هـ.ش، ادامه یافت و شامل شیشهکاری، پوشش کف و دیوارها با مرمر اونیکس سبز، نصب پنجرۀ جدید برای مرقد، برداشتن دیوار جداکنندۀ بین این اتاق و رواق شرقی و نصب در چوبی جدید شد تا این اتاق برای زائران گرامی قابل دسترسی باشد.
نوسازی کامل سیستم تهویۀ حرم مطهر علوی
سیستم تهویۀ قدیمی ساختمان حرم مطهر، در سال ۱۴۲۶هـ.ق، برابر با 1383هـ.ش، حذف و سیستم جدید در سرتاسر ساختمان نصب گردید.
در سال ۱۴۲۸هـ.ق، برابر با 1385هـ.ش، کادر فنی بخش نگهداری حرم علوی، دو واحد بزرگ اضافۀ سیستم تهویه را در ساختمان حرم نصب کردند، مسیرهای هوای آن را مجدداً سازماندهی و بهطور صحیح توزیع نمودند و همچنین پایههای مخصوص این سیستم را ایجاد کردند. علاوهبر آن، ۱۲دیسپنسر هوای (دستگاه توزیع کنندۀ هوا) جدید برای پنجرههای گنبد نورانی نصب شد و دیسپنسرهای قدیمی برداشته شدند.
در سال ۱۴۲۹هـ.ق، برابر با 1386هـ.ش، سیستم تهویۀ قدیمی مربوط به اتاق حرم مطهر و رواقهای اطراف آن حذف شد و سیستم جدیدی با ظرفیت ۵۰۰تن نصب گردید که بر روی سقف دارالضیافه، در سمت غرب صحن شریف علوی قرار گرفت.
منبع
برگرفته از کتاب «تاریخ المرقد العلوی المطهر»
برای مشاهدۀ مطلب قبلی انعکاس باشکوه نور و معنویت در ظرافت آینهکاری حرم مطهر علوی را مطالعه بفرمایید.
