آیات ۵۴، ۵۵ و ۵۶ سورۀ مائده، به موضوع ولایت و یاری دین خداوند میپردازند. آیۀ ۵۵ سورۀ مائده به آیۀ ولایت مشهور است و آشکارا بر خلافت و امامت امیرمؤمنان (علیهالسلام) دلالت دارد؛ زیرا در این آیه بر مسئلۀ «ولی» تکیه، و امیرمؤمنان (علیهالسلام) بهعنوان ولی مسلمانان معرفی شده است.
آیۀ ۵۴ سورۀ مائده:
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرينَ يُجاهِدُونَ في سَبيلِ اللهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذلِكَ فَضْلُ اللهِ يُؤْتيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللهُ واسِعٌ عَليمٌ»
آیۀ ۵۵ سورۀ مائده:
«إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ.»
آیۀ ۵۶ سورۀ مائده:
«وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغالِبُونَ.»
به روایت امام هادی (علیهالسلام) در زیارت غدیریه، این آیات یادآور جایگاه والای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است.
در فرازی از زیارت غدیریه آمده است:
پس به آنچه خدا دربارۀ تو بر پیامبرش نازل کرد، ایمان نیاورد جز عدهای اندک و اکثرشان را نیفزود جز زیانکاری، پیشاز آن نیز خدا در حق تو این آیه را نازل کرد درحالیکه آنان دوست نداشتند:
«ای اهل ایمان! هرکس از شما از دینش برگردد [زیانی به خدا نمیرساند] خدا به زودی گروهی را میآورد که آنان را دوست دارد، و آنان هم خدا را دوست دارند؛ در برابر مؤمنانْ فروتناند، و در برابر کافرانْ سرسخت و قدرتمندند، همواره در راه خدا جهاد میکنند، و از سرزنش هیچ سرزنش کنندهای نمیترسند. این فضل خداست که به هرکس بخواهد میدهد؛ و خدا بسیار عطاکننده و داناست.»(مائده/۵۴)
«سرپرست و دوست شما فقط خدا و رسول اوست و مؤمنانی [مانند علی بن ابیطالباند] که همواره نماز را برپا میدارند و درحالیکه در رکوعند [به تهیدستان] زکات میدهند.»(مائده/۵۵)
«و کسانی که خدا و رسولش و مؤمنانی [چون علی بن ابیطالب] را به سرپرستی و دوستی بپذیرند [حزب خدایند] و یقیناً حزب خدا [در هر زمان و همهجا] پیروزند.»(مائده/۵۶)
آیات ۵۴، ۵۵ و ۵۶ سورۀ مائده، از آیات علوی در قرآن کریم محسوب میشود که به ویژگیهای یاران حقیقی ایمان اشاره دارند. این آیات تاکید میکنند که سرپرستی و رهبری بر مؤمنان تنها از آن خدا، پیامبر او و کسانی است که ایمان آورده و در مسیر الهی تلاش میکنند.
امام حسن عسکری (علیهالسلام) به نقل از پدر بزرگوارش، امام هادی (علیهالسلام) روایت کرده است در روز عید غدیر ضمن اشاره به این آیات از سورۀ مائده فرمود:
«پس هنگامی که قصد زیارت امیرمؤمنان (علیهالسلام) را داشتی، بر در گنبد بایست و بگو:... سلام بر تو ای امیرمؤمنان (علیهالسلام)... گواهی میدهم که تو به مدح خداوند اختصاص یافتهای و در اطاعت خدا اخلاص داری و برای هدایت جایگزینی نخواستی و هیچکس را در عبادت پروردگارت شریک نکردی و [گواهی میدهم] که خدای تعالی دعای پیامبرش (صلیاللهعلیهوآله) را در مورد تو مستجاب کرد.
سپس به او دستور داد برتری و ولایت تو را برای امتش آشکار کند... خداوند پیشاز این، درحالیکه منافقان کراهت داشتند در مورد تو نازل فرمود: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی الله بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّةٍ عَلَی الْکافِرِینَ یُجاهِدُونَ فِی سَبِیلِ الله وَ لا یَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذلِکَ فَضْلُ الله یُؤْتِیهِ مَنْ یَشاءُ وَ الله واسِعٌ عَلِیمٌ.»(۱)
امام باقر و امام صادق (علیهاالسلام) با اشاره به آیۀ ۵۴ سورۀ مائدۀ فرمودند: «آنها امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) و یارانش هستند، زمانی که با گروههای ناکثین، قاسطین و مارقین جنگید.»(۲)
پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) با اشاره به آیۀ ۵۵ سورۀ مائده فرمود:
«همانا که خداوند تبارکوتعالی در کتابش چنین نازل فرمود: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله... وَ هُمْ راکِعُونَ و علی بن ابیطالب (علیهالسلام) است که نماز به پای داشته و در حالت رکوع زکات پرداخته، و اوست که پیوسته و در همه حال متوجّه خداوند بوده و در تمام امور او را درنظر میگیرد.»(۳)
امام باقر (علیهالسلام) با اشاره به آیۀ ۵۶ سورۀ مائده فرمود: «این آیه در شأن امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) نازل شد.»(۴)
منبع
۱. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۴، ص۹۶ بحار الانوار، ج۹۷، ص۳۶۳.
۲. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۴، ص۹۲ بحار الانوار، ج۶۶، ص۳۵۱/ البرهان/ نورالثقلین.
۳. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۴، ص۹۸ وسایل الشیعهْ، ج۹، ص۴۷۸.
۴. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۴، ص۱۲۶ البرهان/ بحار الانوار، ج۳۵، ص۱۹۷/ بحار الانوار، ج۳۷، ص۱۳۸/ بحار الانوار، ج۳۵، ص۱۹۸/ فرات الکوفی، ص۱۲۹/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۲۳۹.
یک پاسخ
قرآنِ ناطق مولی الموحدین ، آقا جانم امیرالمومنین