آیۀ مورد بحث امروز، آیۀ ۷ سورۀ بینه میباشد:
«إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّة؛ [اما] كسانی كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، بهترين خلق [خدا] هستند.»
آیۀ خَیرُالبَریَّه (آیۀ ۷ سورۀ بینه) از آیاتی است که در شأن امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) نازل شده است. و این آیه از فضایل امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) به شمار میآید.
براساس روایاتی که در منابع شیعه و سنی از پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) نقل شده، منظور از عبارت «خیرالبریه»، به معنای بهترین آفریدگان، امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) و پیروان او هستند.
ابنعباس (رحمةاللهعلیه) روایت کرده است:
«أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ؛ دربارۀ علی و شیعیان او نازل شده است.»
ابنکوّاء به امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) عرض کرد:
«یا امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، مرا از قول خدای عزوجل: إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَئکَ هُمْ خَیرْ الْبرَیَّة خبر ده.»
پس امیرالمؤمنین (علیهالسلام) سکوت کرد.
و چون ابنالکوّاء سؤال خود را تکرار نمود، باز هم آن حضرت سکوت کرد و چون بار سوم سؤال را تکرار نمود، حضرت درحالیکه با صدای بلند سخن میگفت فرمود:
«وای بر تو ای ابن الکوّاء، اینان ما و یاران ما در روز قیامت هستند، رو سفید و غرقه در نور، شاداب و خوشمنظر و خوشدیدار که با چهرههایشان شناخته میشوند.»(۱)
امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) به اهل شورای خلافت فرمودند:
«شما را به خداوند سوگند میدهم آیا به یاد دارید هنگامی که نزد شما آمدم و با رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) نشسته بودید پیامبر خاتم فرمود: این برادر من است که نزد شما میآید. در اینجا متوجه من شد و بعد به طرف کعبه روی آورد و فرمود: سوگند به خدایی که این کعبه را ساخت که امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) و شیعیان او رستگار میباشند، و بعد متوجه شما شدند و فرمودند: او نخستین کسی از میان شما است که ایمان آورد و از شما بیشتر در انجام اوامر خداوند سخن گفته.
بیش از همۀ شما به عهد خدا وفا کرده، و در داوریها از همۀ شما داناتر است، و بیشاز شما در میان رعیت به عدالت رفتار میکند، و مزایا و حقوق را مساوی و برابر تقسیم مینماید و بیشاز همۀ شما در نزد خداوند مقام و منزلت دارد.»
در این هنگام خداوند متعال این آیه را نازل فرمود: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ ...
در اینجا رسول (صلیاللهعلیهوآله) تکبیر گفت و شما هم تکبیر گفتید و بعد همۀ شما اظهار شادمانی نمودید و تبریک گفتید، آیا شما این جریان را باور دارید؟ گفتند: آری.» (۲)
یزید بن شراحیل، کاتب امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام)، ازایشان نقل میکند که پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به او فرمود: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) درحالیکه سر به سینۀ من گذاشته بود، فرمود:
ای علی! آیا نشنیدهای که خداوند متعال فرمود:
إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ؟
ایشان، تو و شیعیانت هستید و وعدهگاه من و شما در حوض کوثر است.
در آن هنگام که امتها برای حساب به زانو افتند، شما روسفید و تابناک فراخوانده میشوید.»(۳)
جابر (رحمةاللهعلیه) نقل کرده است:
«نزد پیامبر خدا نشسته بودیم که امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) آمد، پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به او نگاه کرد و گفت: برادرم نزد شما آمد، سپس بهسوی کعبه توجه نمود و گفت: سوگند به پروردگار! این بنا که او و شیعیانش همان نجاتیابندگان در روز قیامت هستند.»
سپس روی بهسوی ما کرد و گفت:
«آگاه باشید که به خدا سوگند، نخستین شما از نظر ایمان به خدا و پایدارترین شما در کار خدا و وفادارترین شما به عهد خدا و داورترین شما به حکم خدا و تقسیمکنندهترین شما به مساوات و عادلترین شما در رعیت و بزرگترین شما نزد خدا از نظر مزیت، اوست.»
سپس جابر (رحمةاللهعلیه) گفت: «پس خداوند نازل کرد: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ . هروقت که علی میآمد اصحاب محمد (صلیاللهعلیهوآله) میگفتند: بهترین مردم پس از رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) پیش شما آمده است.»(۴)
رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) فرمود:
«وقتی مرا به معراج بردند و به سِدرةالمنتهی رسیدم، بویی خوش به مشامم رسید و بوی عنابِ آن پراکنده شد، پس به جبرئیل گفتم: این چیست؟»
گفت: «این سِدرةالمنتهی است که با دیدنتان مشتاق دیدن پسرعمویتان شده است.»
پس صدای یک منادی را شنیدم که از نزد پروردگارم به گوش میرسید و میگفت:
«محمد افضل انبیا و مرسلین است و امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) افضل اولیا است و پیروان ولایت او بهترین مردماند.»(۵)
ابنعباس (رحمةاللهعلیه) نقل میکند:
«پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) آیۀ: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ؛ را تلاوت کرد و به امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) فرمود: منظور این آیه، تو و شیعیان تو هستند، تو و شیعیانت در روز قیامت راضی و خوشحال میآیید و دشمن تو خشمناک و سرافکنده میآید.»
امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) گفت: ای رسول خدا (صلیاللهعلیه وآله) دشمن من کیست؟»
فرمود: «کسی که از تو بیزاری میکند و تو را لعنت میکند.»
سپس پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوآله) فرمود: «هرکس بگوید که خدا امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) را رحمت کند، خدا او را رحمت میکند.»(۶)
منابع
۱. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۱۸، ص۳۰۴ بحار الانوار، ج۳۶، ص۱۹۰/ سعدالسعود، ص۱۰۸
۲. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۱۸، ص۳۰۶ بحار الانوار، ج۶۵، ص۵۵/ بحار الانوار، ج۳۵، ص۳۴۶
۳. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۱۸، ص۳۰۴ بحار الانوار، ج۳۵، ص۳۴۴/ روضهْ الواعظین، ج۱، ص۱۰۵/ نورالثقلین؛ «اجتمعت» بدل «جثت»/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۶۳/ الصراطالمستقیم، ج۲، ص۶۹/ المناقب، ج۳، ص۶۸/ کشف الغمهْ، ج۱، ص۳۰۱/ البرهان
۴. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۱۸، ص۳۰۸ بحار الانوار، ص۳۴۵، ص۳۵/ بحار الانوار، ج۳۸، ص۵؛ «بتفاوت»/ بحار الانوار، ج۶۵، ص۱۳۳/ بشارهْ المصطفی، ص۹۱؛ «بتفاوت لفظی»/ کشف الغمهْ، ج۱، ص۱۵۲/ البرهان/ نورالثقلین
۵. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۱۸، ص۳۰۶ بحار الانوار، ج۳۶، ص۱۴۶
۶. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۱۸، ص۳۰۴ بحار الانوار، ج۳۵، ص۳۴۶/ فرات الکوفی، ص۵۸۳/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۶۵/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۶۰/ بحار الانوار، ج۳۵، ص۳۴۶/ بناءالمقالهْ الفاطمیهْ، ص۱۴۷/ مشکاهْ الانوار، ص۹۱
