در سرآغاز سخن از «آیات علوی» که معرف شخصیت والای حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، به بهانۀ سالروز وقوع جنگ تبوک به آیهای اشاره خواهیم کرد که در هنگام بازگشت پیامبر خاتم رحمت از این نبرد بر وی نازل شد و ایشان مصداق آن را حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) معرفی کردند.
آیۀ مورد بحث امروز، آیۀ ۴۱ سورۀ حجر میباشد:
خداوند فرمود: «اين راه مستقيمى است كه بر عهدۀ من است و سنت هميشگىام.»
ابوبرزه گفت: در خدمت پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) نشسته بودیم. آن جناب بهسوی امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) اشاره نموده، این آیه را خواند:
«این راه مستقیم من است، از آن پیروی کنید! و از راههای پراکنده پیروی نکنید، که شما را ازطریق حق، دور میسازد! این چیزی است که خداوند شما را به آن سفارش میکند، شاید پرهیزگاری پیشه کنید.» (انعام/۱۵۳)
مردی عرض کرد: «ای رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله)، مگر منظور از آیه این نیست که خدا این راه را بر تمام راهها برتری داده [یعنی اسلام را]»
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «این ستمی است که تو [دربارۀ علی (علیه السلام)] روا میداری. اما آنچه گفتی که خداوند اسلام را بر غیرش برتری داده، صحیح است اما این آیه: هَذَا صِرَاطِی مُسْتَقِیمًا؛ موقعی نزول یافت که من از جنگ تبوک اول بازمیگشتم.»
عرض کردم: «پروردگارا، من علی (علیهالسلام) را همچون هارون (علیهالسلام)، برادر موسی (علیهالسلام) در میان امت خود به جانشینی گذاشتم؛ جز اینکه پیامبری بعد از من نیست. خداوندا، گفتار مرا تصدیق کن و وعدۀ مرا تمام نما و نام علی (علیهالسلام) را در قرآن ذکر کن؛ چنانچه نام هارون را بردهای.»
آنگاه پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) آیهای را از قرآن خواند و فرمود: «خداوند سخن مرا با این آیه: هذا صِراطٌ عَلَیَّ مُسْتَقِیمٌ، تصدیق کرد. او همین است که نزد من نشسته است. نصیحتش را بشنوید و [به او] گوش کنید. هرکه مرا دشنام دهد خدا را دشنام داده و هرکه علی (علیه السلام) را دشنام دهد به من دشنام داده است.»
تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۷، ص۵۰۶ فرات الکوفی، ص۱۳۷
غزوۀ تبوک و اعلام امامت امیرالمؤمنین (علیهالسلام)
یکی از غزوه های پیامبر(صلیاللهعلیهوآله)، جنگ تبوک است که در اول ماه رمضان سال ۹هـ.ق، به وقوع پیوست. در این غزوه به دلیل رسیدن خبر تحرکات نظامی رومیان علیه مسلمانان به پیامبر (صلیاللهعلیهوآله)، ایشان دستور به آماده شدن برای جنگ دادند. ازجمله وقایع مهم این غزوه، امر پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به ماندن امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در مدینه بود.
اتفاقی که منجر به ایراد سخنی توسط پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) در حق امیرالمؤمنین (علیهالسلام) شد که به حدیث منزلت شهرت یافت.
حدیثی که در آن تمامی منازل و مقامات هارون (علیهالسلام) نسبت به موسی (علیهالسلام) به جز نبوت، برای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نسبت به پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآله) اثبات شده است.
رسول خاتم (صلیاللهعلیهوآله)
پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره نمود و فرمودند:
«این راه مستقیم من است، از آن پیروی کنید، و از راههای پراکنده و انحرافی بپرهیزید که شما را ازطریق حق، دور میسازد. این چیزی است که خداوند شما را به آن سفارش میکند، شاید پرهیزگاری پیشه کنید.»
امام صادق (علیهالسلام)
هشام بن حکم از امام صادق (علیهالسلام) نقل میکند که امام (علیهالسلام) آیۀ: قَالَ هَذَا صِرَاطٌ عَلیََّّ مُسْتَقِیمٌ، را تلاوت نموده و فرمود:
«منظورش علی بن ابیطالب (علیهالسلام) بود یعنی هیچ انحرافی در مسلک و آئینش نیست.»
تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۷، ص۵۰۶ تأویل الآیات الظاهرهْ، ص۲۵۲
امام باقر (علیهالسلام)
سلام بن مستنیر جعفی گوید خدمت امام باقر (علیهالسلام) رفتم و عرض کردم: «منظور آیۀ: قَالَ هَذَا صِرَاطٌ عَلیََّّ مُسْتَقِیمٌ، چیست؟»
فرمود: «صراط علی بن ابیطالب (علیهالسلام) است.»
تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۷، ص۵۰۶ فرات الکوفی، ص۲۲۵/ بصایرالدرجات، ص۵۱۲/ نورالثقلین/ البرهان
