حضرت امام هادی (علیهالسلام) در بخشی از زیارتنامۀ امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در روز غدیر با عبارتی تکاندهنده، رنج امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را به رنج تمامی پیامبران تشبیه میکند؛ رنجی که نه از دشمن، بلکه از نبود یاران و تنهایی در مسیر حق برخاست. ایشان میفرمایند: «ای امیرمؤمنان (علیهالسلام)! رنج و سختی شما بهسبب آن دو نفر (خلفای غاصب)، به رنج و سختی تمامی انبیا شبیه بود؛ آن هنگام که تنها بودند و یاوری نداشتند.»[1]
تنهایی در غیاب یاران
امام هادی (علیهالسلام)، دو قید «تنهایی» و «نداشتن یاران» را در کنار هم آوردهاند. تنهایی با نبودن یاور یکسان نیست؛ انسان ممکن است در میان جمعیت باشد و همچنان تنها بماند. آنچه این عبارت بر آن تأکید دارد، نبودن کسانی است که حقیقت را آنگونه که هست بشناسند و برای آن هزینه بپردازند. چنین محنت و رنجی از سختیهای جسمانی بسیار سنگینتر است، چراکه از سستی مخاطبان برمیخیزد، نه از کمبود امکانات.
غربت پیامآوران وحی
قرآن کتاب خدا، چهرههایی از این تنهایی را روایت میکند. نوح (علیهالسلام) پساز سالها دعوت، جز گروهی اندک همراه نیافت و به درگاه الهی عرضه داشت که «مغلوب شده است» و یا لوط (علیهالسلام) در برابر قوم سرکش خود، آرزو کرد که «ای کاش نیرویی داشت یا به تکیهگاهی استوار پناه میبرد.» [۲] [۳]
ابراهیم (علیهالسلام) نیز در توحید چنان تنها بود که قرآن او را بهتنهایی یک «امت» خوانده است و هارون (علیهالسلام) نیز در غیبت موسی (علیهالسلام) با «ناتوان شمرده شدن ازسوی قوم و تهدید به قتل» روبهرو شد. [۴] [۵]
وجه مشترک همۀ این روایتها، این است که رنج اصلی انبیا، کمی یاران و سستی همراهان بود، نه فقط دشمنی مخالفان.
تنهایی ولایت
امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) با آنکه در روز غدیر بهصراحت توسط خدا و پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به ولایت و امامت همۀ مسلمانان معرفی شده بودند، پساز شهادت پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) خود را در شرایطی یافتند که امت از مسیر تعیینشدۀ الهی منحرف شده بود.
خود امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در نهج البلاغه، این وضعیت را اینگونه بیان کردهاند: «نگریستم و جز اهلبیتم هیچ یاوری نیافتم؛ پس چشمم را با آنکه در آن خاشاک بود، بستم و جرعۀ حوادث را با گلویی که استخوان در آن بود، نوشیدم.» [6]
این درد طاقتفرسا، تفسیر زبانی همان «تنهایی» و «نداشتن یاران» در زیارت غدیریۀ امام هادی (علیهالسلام) است.
منابع
[1] «فَأشبَهَت مِحنَتُکَ بِهِمَا مِحَنَ الأنبیاءِ عَلَیهِمُالسَّلامُ عِندَ الوَحدَهِ و عَدَمِ الأنصارِ» (المزار الکبیر، صفحۀ ۲۷۹)
[2] سورۀ قمر آیۀ ۱۰
[3] سورۀ هود آیۀ ۸۰
[4] سورۀ نحل آیۀ ۱۲۰
[5] سورۀ اعراف آیۀ 150
[6] «فَنَظَرتُ فَإذا لَیسَ لی مُعینٌ إلّا أهلُ بَیتی فَضَنِنتُ بِهِم عَنِ المَوتِ و أغضَیتُ عَلَى القَذَى و شَرِبتُ عَلَى الشَّجا» (نهج البلاغه، خطبۀ ۲۶)
