برنامه‌های «هزارسالگی حوزۀ علمیه» در حرم مطهر علوی با سخنرانی تولیت آستان مقدس علوی آغاز شد. در این مراسم، میهمانان گرامی ازسوی سید عیسی الخرسان، تولیت آستان مقدس علوی، معاون وی و خادمان عضو هیئت‌مدیره و رؤسای بخش‌های مختلف آستان مورد استقبال قرار گرفتند.
آیین آغاز مراسم
این مراسم با تلاوت آیاتی از قرآن کریم و قرائت سورۀ مبارکۀ فاتحه آغاز شد. در ادامه، سید عیسی الخرسان، تولیت آستان مقدس علوی، سخنرانی کرد و در آن به پیشینۀ حوزۀ علمیۀ نجف اشرف، تداوم مسیر علمی آن و نقش و خدمات علمای برجستۀ آن، از شیخ طوسی گرفته تا سید کاظم یزدی، شیخ نائینی، مرجع عالی‌قدر سید محسن حکیم، آیت‌الله خویی و در نهایت مرجع عالی‌قدر، آیت‌الله العظمی سید سیستانی (دامت‌برکاته) پرداخت.
وی در سخنان خود تأکید کرد که حوزۀ علمیه در امتداد تاریخی خود، حلقه‌ای از زنجیرۀ دانش به‌جامانده از گذشتگان است و از ریشه و اصل خود جدا نبوده و از نقطه‌ای بدون پیشینه آغاز نشده است؛ بلکه شاخه‌ای از ریشه‌ای استوار بوده که نسل‌های پس‌از آن، دانش را از پیشینیان خود نسل به نسل و درس به درس فراگرفته‌اند؛ تا آنجا که گذر زمان چنان می‌نماید که گویی همۀ این دوران‌ها یک مجلس واحد بوده و عالمان، با وجود فاصلۀ زمانی میان آنان، همچون اعضای یک طبقه و یک نسل علمی در کنار یکدیگر قرار دارند.
وی گفت: «ازاین‌رو، هزارسالگی حوزه عهدی بر گردن ماست؛ عهدی با امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) که پرچم او بر فراز این مدرسه به اهتزاز درآمده است؛ عهدی با عالمانی که از میان ما رفته‌اند و آثار خود را برای ما به یادگار گذاشته‌اند؛ و عهدی با نسل‌هایی که در آینده خواهند آمد و خواهند پرسید: از آنچه به شما سپرده شده بود، چه چیزی را حفظ کردید؟»
سخنرانی نمایندۀ حوزۀ علمیه
سید ریاض حکیم، از استادان حوزۀ علمیه، به نمایندگی از حوزه سخنرانی کرد. وی تأکید کرد که مکتب پربرکت و سرشار از معارف اهل‌بیت (علیهم‌السلام)، حوزۀ ریشه‌دار نجف اشرف را در میان مراکز علمی خود جای داده است.
وی اظهار داشت که زنده نگه داشتن یاد آغاز فعالیت این حوزه در هزار سال پیش، در خود داستانی عبرت‌آموز دارد؛ چراکه این حوزه از دل سختی‌ها و آزمون‌ها شکل گرفت. ازجملۀ این دشواری‌ها، محنت و فشارهایی بود که شیخ طوسی با آن روبه‌رو شد و توانست آن را به فرصتی برای بنیان نهادن یک بنای علمی تبدیل کند؛ بنایی که همچنان ثمرات آن در گذر زمان آشکار است.
وی افزود: «حوزۀ علمیۀ ریشه‌دار نجف درخشش یافت و استقلال و تصمیم‌گیری خود را حفظ کرد؛ به‌گونه‌ای که تصمیم‌های آن برخاسته از اجتهادات مراجع و شخصیت‌های علمی آن بود و ازسوی نهادها یا قدرت‌های دیگر بر آن تحمیل نمی‌شد.»
وی ادامه داد: «این حوزه با بهره‌گیری از بصیرت خود، در برابر فتنه‌های پی‌درپی و گوناگون، مسیر مستقیم مکتب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) را حفظ کرد و ازاین‌طریق، امت را از انحراف، گمراهی و سرگردانی مصون داشت.»
وی همچنین گفت: «مواضع حوزۀ علمیه همواره با مصالح امت و مقدسات آن هماهنگ بوده و براساس حکمت و ضوابط شرعی اتخاذ شده است، نه بر پایۀ انگیزه‌های عاطفی و واکنش‌های احساسی.»
به گفتۀ وی، همین دستاوردها هویت اصیل حوزۀ علمیۀ نجف را شکل داده و مسیر آن را حفظ کرده است؛ تا آنجا که این حوزه امروز به عمق و اصالت مکتب اهل‌بیت تبدیل شده است.»
سید ریاض حکیم در پایان سخنان خود از تلاش‌های آستان‌های مقدس برای احیای طرح هزارمین سالگرد حوزۀ علمیه، قدردانی کرد و آن را گامی مبارک دانست.
وی ابراز امیدواری کرد که همۀ برنامه‌ها در راستای معرفی حوزۀ علمیه با یکدیگر هماهنگ شوند و تلاش‌ها در این مسیر به‌صورت مشترک و هم‌افزا ادامه یابد.
بخش‌های مختلف مراسم
این مراسم شامل چندین بخش بود که می‌توان به اجرای شعری دربارۀ تاریخ نجف اشرف و حوزۀ علمیه اشاره کرد که شیخ عبدالمجید فرج‌الله آن را قرائت کرد.
مراسم با پخش کلیپی معرفی دربارۀ زندگی شیخ طوسی (قدس‌سره) و همچنین ارائۀ گزارشی دربارۀ رونمایی از مجلد «وقف‌نامه‌های قرآن‌های خطی در خزانۀ علوی» به قلم شیخ حسین واثقی به پایان رسید.
این اثر، کتابی است که به‌عنوان نخستین تألیف مستقل، مجموعه‌ای از میراث و اسناد وقف قرآنی موجود در جوار مرقد مطهر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) را گردآوری کرده است.
