پساز واقعۀ کربلا که امامت به ایشان رسید، امام سجاد (علیهالسلام) در مجلس یزید با سخنان حکیمانه، تلاش یزید در تحقیر اهلبیت را خنثی کرده و جایگاه اهلبیت به ویژه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را تبیین کردند. این حضور تاریخی باعث شد پیام اهلبیت زنده بماند و اثری عمیق در تاریخ اسلام داشته باشد.
دوران امامت حضرت زینالعابدین (علیهالسلام) با یکی از تاریکترین ادوار تاریخ اسلام، یعنی حکومت عبدالملک بن مروان، همزمان بود. آن حضرت، با داغ جانسوز کربلا و در سایهٔ فشار حکومت اموی، رسالت هدایت و پاسداری از معارف اهلبیت (علیهمالسلام) را ادامه داد.
بیان فضایل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در مجلس یزید
پساز واقعۀ کربلا و در مجلس یزید، امام سجاد (علیهالسلام) با خطبهای روشنگرانه، خود و خاندان پیامبر را معرفی کرده و جایگاه حقیقی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را برای مردم بیان کردند.
حضرت امام سجاد (علیهالسلام) طی خطبهای در مجلس یزید در شام، خود را چنین معرفی کردند: «من پسر علی مرتضی هستم؛ پسر کسی که بر بینیهای مردم (گردنکشان) زد تا «لا اله الا الله» بگویند. من پسر کسی هستم که در کنار رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) با دو شمشیر جهاد میکرد و با دو نیزه میجنگید؛ دو بار هجرت کرد و دو بار بیعت نمود؛ در بدر و حنین جنگید و حتی بهاندازۀ چشمبرهمزدنی به خدا کفر نورزید.
من پسر صالح مؤمنان، وارث پیامبران، ریشهکنکنندۀ ملحدان و پیشوای مسلمانان و نور مجاهدان، زینت عبادتکنندگان، تاج گریهکنندگان، بردبارترین بردباران و برترین قیامکنندگان از آل یاسین و خاندان رسول پروردگار جهانیانم. من پسر کسی هستم که بهوسیلۀ جبرئیل تأیید و با میکائیل یاری شد.
من پسر کسی هستم که از حریم مسلمانان دفاع کرد و با مارقین و ناکثین و قاسطین جنگید و با دشمنان ناصبی خود جهاد کرد. او پرافتخارترین فرد قریش بود که بر روی زمین راه رفته بود. من پسر کسی هستم که از میان مؤمنان خدا و رسول او را اجابت کرد؛ او پیشگام در اسلام، درهمشکنندۀ متجاوزان، و نابودکنندۀ مشرکان و تیری از تیرهای خدا بر منافقان بود.
او زبان حکمت عبادتکنندگان و یاریدهندۀ دین خدا، ولی امر خدا، بوستان حکمت الهی و جایگاه علم او بود. نرمخو، بخشنده، با ابهت، باحیا، زکی، متعلق به سرزمین بطحاء، مورد رضایت، اقدامکننده، بلندهمت، بردبار، روزهدار، مهذب (پاک از عیوب)، قیامگر، قاطع صلبها (صلابتی وصفناپذیر) و جداکنندۀ حزبها (مرز میان جریانهای انحرافی و راه حق) بود.
او از همۀ مردم باتقواتر، استوارتر، مصممتر و دلیرتر بود؛ شیری نیرومند که هرگاه نیزهها در میدان جنگ به هم نزدیک میشد و سختیها فرا میرسید، دشمنان را همچون سنگ آسیاب خرد میکرد و چون کاه در برابر باد پراکنده میساخت. او شیر بیشۀ حجاز و پیشوای نیرومند عراق بود؛ مردی مکی، مدنی، منسوب به مسجد خیف، منتسب به عقبه، بدری، احدی، شجری، مهاجری بزرگ؛ سرور عرب و شیر میدانهای نبرد.
او وارث دو موقف بزرگ و پدر دو سبط این امت، حسن و حسین (علیهماالسلام) است. همۀ اینها اوصاف جدم علی بن ابیطالب (علیهالسلام) است.» [1]
تبیین ولایت سرور موحدان
حضرت امام سجاد (علیهالسلام) در بیان جایگاه ایثار امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، به فداکاری بینظیر ایشان در شب هجرت پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) اشاره کردهاند.
حضرت امام سجاد (علیهالسلام) فرمودند: «نخستین کسی که جان خود را در راه رضای خدا فروخت و از جان خود گذشت، امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) بود. هنگامی که مشرکان برای کشتن پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به خانۀ آن حضرت هجوم آوردند، ایشان را در بستر نیافتند و دیدند که امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) از بستر پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) برخاست.» [2]
زیارت مرقد مولای متقیان
در روایتی دیگر، امام سجاد (علیهالسلام) هنگام زیارت مرقد امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، با جملاتی عمیق مقام و جهاد آن حضرت را یادآور شدند.
جابر بن یزید جعفی که فقیه، مفسر، محدث و از اصحاب نامدار امام محمد باقر و امام جعفر صادق (علیهماالسلام) بود، نقل میکند: «امام باقر (علیهالسلام) فرمودند: پدرم امام سجاد (علیهالسلام) به زیارت مرقد امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در ناحیهای نزدیک کوفه رفت. ایشان در کنار قبر آن حضرت ایستاد، گریست و چنین فرمود: «السلام علیک یا أمینَ الله فی أرضه و حجّتَه علی عباده؛ السلام علیک یا أمیرالمؤمنین؛ أشهد أنّک جاهدتَ فی الله حقّ جهاده…»» (زیارت امینالله) [3]
ستایش عبادت امیرمؤمنان
امام سجاد (علیهالسلام) برای تقویت روحیۀ بندگی خویش، همواره صحیفۀ عبادتهای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را مطالعه میکردند و در برابر عظمت عبادت ایشان، متأثر میشدند.
امام محمد باقر (علیهالسلام) از پدرشان امام سجاد (علیهالسلام) روایت میکنند: «پسرم! صحیفهای که شرح عبادتهای علی بن ابیطالب (علیهالسلام) در آن ثبت شده را برایم بیاور.» چون آن را میآوردم، ایشان بخشی از آن را میخواند، سپس با اندوهی عمیق آن را کنار میگذاشت و میفرمود: «کیست که توان عبادت علی بن ابیطالب (علیهالسلام) را داشته باشد؟» [4]
ذکر فضایل پیشوای پارسایان
امام سجاد (علیهالسلام) در تبیین مفهومی عمیق از زکات، ترویج و بیان فضایل مولای متقیان را بهعنوان زکاتی برای مؤمنان کمبضاعت معرفی کردند.
امام سجاد (علیهالسلام) فرمودند: «آیۀ «آتَى الزَّكاةَ: زکات را بدهید» (بقره ۱۷۷) در حق برادران دینی برای هر مؤمنی واجب است؛ پس اگر مالی ندارد که زکات دهد، باید از توان جسمی و فکری خود مایه بگذارد و در حد توان، آشکارا فضایل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و خاندان پاکش را بیان کند.» [5]
شبیهترین فرد به مولای متقیان
امام صادق (علیهالسلام) میگوید: «در تمام اهلبیتمان از لحاظ زهد و عبادت، هیچکس بهاندازۀ علی بن الحسین (علیهالسلام) به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) شبیهتر نبود؛ امام سجاد (علیهالسلام)، از همه شبیهتر بود.» [6]
منابع
[1] بحار الانوار، جلد ۴۵، صفحۀ ۱۳۷
[2] المناقب، جلد ۲، صفحۀ ۶۴
[3] الغارات، جلد ۲، صفحۀ ۸۴۷؛ كامل الزيارات، صفحۀ ۹۲
[4] کشف الغمة، جلد ۲، صفحۀ ۸۵
[5] بحار الانوار، جلد ۲۴، صفحۀ ۳۸۱
[6] بحارالانوار، ج46، ص74، ح65 (به نقل از الارشاد)
