آیۀ تطهیر بخشی از آیۀ ۳۳ سورۀ احزاب است که در شأن پیامبر خاتم (صلیاللهعلیهوآله)، امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، حضرت فاطمه (سلاماللهعلیها)، امام حسن (علیهالسلام) و امام حسین (علیهالسلام) نازل شده است. این آیه با تأکید بر ارادۀ الهی در زدودن گناه و پلیدی از اهلبیت، مبنایی قرآنی برای اثبات عصمت آنان به شمار میرود.
متن و ترجمۀ آیه
آیۀ ۳۳ سورۀ احزاب معروف به آیۀ تطهیر بدین شرح است: «وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکنَّ وَ لَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیَّةِ الْاُولَی وَ اَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَ آتِینَ الزَّکاةَ وَ اَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ اِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکمْ تَطْهِیرًا؛ و در خانههای خود بمانید و همچون جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید، و نماز را بر پا دارید و زکات را ادا کنید، و خدا و رسولش را اطاعت نمائید خداوند فقط میخواهد پلیدی و گناه را از شما اهلبیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد.» این آیه به «آیۀ تطهیر» شهرت یافته است.
محل نزول آیۀ تطهیر
این آیه در خانۀ امسلمه، همسر پیامبر (صلیاللهعلیهوآله)، نازل شده و هنگام نزول آن علاوهبر پیامبر (صلیاللهعلیهوآله)، اهلبیت هم حاضر بودند.
امسلمه میگوید: «آیۀ تطهیر در خانۀ او نازل شده و هنگام نزول آن علاوهبر پیامبر خدا (صلىاللهعلیهوآله)، امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، حضرت فاطمه (علیهاالسلام)، امام حسن (علیهالسلام) و امام حسین (علیهالسلام) هم بودهاند. در این هنگام پیامبر (صلىاللهعلیهوآله) پارچهای خیبری (کساء) بر روی خود، امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، حضرت فاطمه (علیهاالسلام) و حسنین (علیهماالسلام) کشیدند؛ دستها را بهسوی آسمان بالا برده و گفتند: خدایا! اهلبیت من این چهار نفرند. اینان را از هر پلیدی پاک گردان.»
امسلمه از پیامبر (صلىاللهعلیهوآله) پرسید: «آیا من نیز در شمار اهلبیت قرار دارم؟»
پیامبر (صلىاللهعلیهوآله) پاسخ دادند: «نه؛ اما تو در راه خیر و نیکی هستی.» [۱]
شأن نزول آیۀ تطهیر در بیان امیرالمؤمنین (علیهالسلام)
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در روایتی شنیدنی، صحنۀ حضور خانوادۀ آسمانی پیامبر (صلىاللهعلیهوآله) زیر عبای سفید و نزول آیۀ تطهیر را ترسیم میکند.
ایشان فرمودند: «پیامبر خدا (صلىاللهعلیهوآله) خوابیدند و من، همسرم فاطمه و دو پسرم حسن و حسین را خواباندند و عبای سفیدی را بر روی ما انداختند. پس خداوند در شأن ما این آیه را نازل کرد: إنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ أهلَ البَیتِ و یُطَهِّرَکُم تَطهیراً»
جبرئیل عرضه داشت: «ای محمد! من، یکی از شما هستم. پس ششمی ما اهلبیت، جبرئیل بود.» [۲]
مصداق آیۀ تطهیر؛ از اهلکساء تا امامان معصوم
پیامبر خدا (صلىاللهعلیهوآله) با تأکید بر مصادیق آیۀ تطهیر فرمودند: «این آیه (تطهیر) فقط دربارۀ من و برادرم علی بن ابیطالب و دخترم فاطمه و دو فرزندم حسن و حسین و نه نفر از فرزندان حسین (علیهمالسلام) نازل شده است.» [۳]
برتری اهلبیت در بیان مولای متقیان
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نیز با استناد به قرآن، بر پاکی ظاهری و باطنی اهلبیت و حقانیت همیشگی آنان در مسیر هدایت تأکید میفرمایند.
ایشان فرمودند: «خداوند عزوجل، ما اهلبیت را بر دیگران برتری داده است و چگونه اینطور نباشد درحالیکه خداوند عزوجل در کتاب خود میفرماید: إنَّما یُریدُ اللهُ لیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ أهل البَیتِ و یُطَهِّرَکُم تَطهیراً؛ بنابراین خداوند گناهان ظاهری و باطنی را از ما زدوده است و ما در مسیر حق میباشیم.» [۴]
امیرمؤمنان (علیهالسلام)؛ میزان حق و ترجمان هدایت
در این روایت، پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) جایگاه والا و بیبدیل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را در کنار قرآن و اهلبیت، بهعنوان معیار حق و راهنمای هدایت معرفی میکند.
از امام صادق (علیهالسلام) روایت شده است که پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) فرمود: «علی (علیهالسلام) سرور مؤمنین است»، «علی ستون دین است»، «او همان کسی است که پساز من، به سبب حق با مردم میجنگد»، و نیز فرمود: «حق با علی است، هرگونه که رفتار کند.»
همچنین فرمودند: «من در میان شما دو چیز گرانبها به یادگار میگذارم که اگر به آنها تمسک جویید، هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خداوند عزوجل و اهلبیتم. ای مردم! گوش فرا دهید که من این پیام را به شما رساندم و آن را ابلاغ کردم. شما در کنار حوض بر من وارد میشوید و من در آنجا دربارۀ رفتار شما با ثقلین از شما خواهم پرسید. ثقلین همان کتاب خداوند عزوجل و اهلبیت من هستند. از آنها پیشی نگیرید که هلاک میشوید و به آنان نیاموزید چراکه آنان از شما داناترند.»
بدینگونه، با سخن پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و نیز با کتابی که مردم آن را تلاوت میکنند، حجت بر آنان تمام شد و دیگر مجالی برای عذر و بهانه باقی نماند. پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) همواره برتری اهلبیت خویش را یادآور میشد و این معنا را با آیات قرآن روشن میکرد، ازجمله آیۀ تطهیر:
«إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَكُمْ تَطْهِیرًا، خدا میخواهد هرگونه پلیدی را از شما اهلبیت برطرف نماید، و شما را چنان که شایسته است [از همۀ گناهان و معاصی] پاک و پاکیزه گرداند.» [۵]
منابع
[۱] امالی طوسی، ص۲۶۴؛ معانی الاخبار، جلد ۲، صفحۀ ۴۰۳؛ جامع البیان، جلد ۵، صفحۀ ۲۲؛ تفسیر البرهان، جلد ۴، صفحۀ ۴۶۸
[۲] بحار الانوار، جلد ۳۱، صفحۀ ۴۴۵
[۳] احتجاج، جلد ۱، صفحۀ ۱۴۸
[۴] بحار الانوار، جلد ۲۵، صفحۀ ۲۱۳
[۵] اصول کافی، جلد ۱، صفحۀ ۲۹۳
