در سخنان امام رضا (علیهالسلام)، غدیر فقط یک تاریخ نیست؛ روزِ تجدید پیمان با ولایت و زمینۀ بهرهمندی از رحمت الهی است. همانگونه که در این روز، پیوند مردم با راه حقیقت محکم میشود، در بیان ایشان نیز این معنا پررنگ است که عمل به ولایت، در آمرزش گناهان، استجابت دعا و گشایش امور مؤمن اثر میگذارد.
جایگاه غدیر در میان اعیاد
عید غدیر در کلام امام رضا (علیهالسلام)، روز کمال دین و درخشانترین عید الهی در میان روزهای بزرگ اسلام معرفی شده است.
از امام رضا (علیهالسلام) نقل شده است که فرمود: «هنگامی که روز قیامت فرا رسد، چهار روز را همچون عروس که به حجله برده میشود، بهسوی خدا میآورند.»
گفته شد: این روزها کداماند؟
امام رضا (علیهالسلام) فرمودند: «روز عید قربان، روز عید فطر، روز جمعه و روز غدیر. و همانا روز غدیر در میان این روزها، مانند ماه در میان ستارگان است. این همان روزی است که ابراهیم خلیل از آتش نجات یافت و برای شکر خدا آن روز را روزه گرفت.
روزی است که خداوند دین را کامل کرد، هنگامی که پیامبر (صلیاللهعلیهوآله)، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را بهعنوان نشانه و پیشوا برای مردم برپا داشت و فضیلت و وصایت او را آشکار نمود؛ پس آن روز را روزه گرفت.»
روز کمال دین و پیروزی حق
روز غدیر، روز کمال، پذیرش اعمال شیعیان، آمرزش گناهان و استغاثۀ فرشتگان برای دوستداران اهلبیت است.
امام رضا (علیهالسلام) در ادامه فرمودند: «این روز، روز کمال است؛ روز به خاک مالیده شدن شیطان؛ روزی که اعمال شیعیان و دوستداران خاندان محمد پذیرفته میشود. در این روز، خداوند اعمال مخالفان را همچون غبار پراکنده بیاثر میگرداند.
این روزی است که خداوند به جبرئیل فرمان میدهد تا تخت کرامت الهی را در برابر «بیت المعمور» برپا کند. جبرئیل بر آن بالا میرود و فرشتگان از همۀ آسمانها گرد او جمع میشوند و بر محمد درود میفرستند و برای شیعیان امیرالمؤمنین و امامان (علیهمالسلام) و دوستدارانشان از فرزندان آدم طلب آمرزش میکنند.
این روزی است که خداوند به فرشتگان نویسندۀ اعمال دستور میدهد که تا سه روز از روز غدیر، قلم را از نوشتن گناهان دوستداران اهلبیت و شیعیانشان بردارند، به احترام محمد و علی و امامان.»
آثار معنوی و روحانی روز غدیر
امام رضا (علیهالسلام) در مورد برکات عظیم این روز فرمودند: «این روزی است که خداوند آن را برای محمد و خاندان و اهل رحمت خود قرار داده است. این روزی است که خداوند حال کسی را که در آن عبادت کند و بر خانواده و برادرانش گشایش دهد، افزون میگرداند و او را از آتش آزاد میکند.
این روزی است که تلاش شیعیان مورد قدردانی قرار میگیرد، گناهانشان آمرزیده میشود و اعمالشان پذیرفته میگردد.
این روز، روز گشایش اندوهها، سبک شدن بار گناهان، بخشش و عطا، نشر دانش، بشارت، و بزرگترین عید است. روزی است که دعاها در آن مستجاب میشود، و روز موقف عظیم است.
روز آراستن و کنار گذاشتن سیاهیها، روز پیمان است، روز زدودن غمها، و روز گذشت از گناهکاران شیعۀ امیرالمؤمنین (علیهالسلام).»
آداب و رسوم در روز غدیر
امام رضا (علیهالسلام) با یادآوری فضیلتها و آثار معنوی غدیر، غدیر را روزِ ایمان، پذیرش اعمال، اطعام و زیارت و جلب رحمت الهی معرفی میکند. ایشان می فرمایند: «این روز، روز پیشی گرفتن در نیکیها، روز زیاد فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد، روز خشنودی، و عید اهلبیت است.
روز پذیرش اعمال، طلب افزونی، آسایش مؤمنان، تجارت (معنوی)، دوستی و رسیدن به رحمت الهی است.
روز پاکی، ترک گناهان بزرگ، عبادت، و افطار دادن به روزهداران است. هرکس در این روز مؤمن روزهداری را افطار دهد، مانند کسی است که گروههای بسیار زیادی را اطعام کرده باشد -تا آنجا که امام ده بار فرمود- و سپس فرمودند: آیا میدانی «فئام» چیست؟
گفتند: نه.
امام رضا (علیهالسلام) فرمودند: صد هزار نفر.
این روز، روز تبریک گفتن است؛ مؤمنان وقتی یکدیگر را ملاقات میکنند، میگویند: «سپاس خدا را که ما را از چنگزنندگان به ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و امامان قرار داد.»
این روز، روز لبخند زدن به چهرۀ مؤمنان است؛ هرکس در روز غدیر به روی برادرش لبخند بزند، خدا در روز قیامت با رحمت به او مینگرد، هزار حاجت او را برآورده میکند و برای او در بهشت قصری از مروارید سفید بنا مینماید و چهرهاش را نورانی میسازد.
این روز، روز زینت است؛ هرکس برای روز غدیر خود را بیاراید، خدا همۀ گناهان کوچک و بزرگ او را میآمرزد و فرشتگانی را میفرستد که برای او حسنات بنویسند و درجاتش را بالا ببرند تا سال آینده. اگر بمیرد، شهید از دنیا میرود و اگر زنده بماند، سعادتمند زندگی میکند.
هرکس مؤمنی را اطعام کند، مانند آن است که همۀ پیامبران و صدیقان را اطعام کرده باشد. و هرکس در این روز مؤمنی را زیارت کند، خدا قبر او را نورانی میکند، آن را وسیع میگرداند و هر روز هفتاد هزار فرشته به زیارتش میآیند و او را به بهشت بشارت میدهند.»
پذیرش ولایت در عناصر هستی
امام رضا (علیهالسلام) سپس دربارۀ پذیرش ولایت بر اهل آسمان و زمین صحبت میکنند. ایشان میفرمایند: «در روز غدیر، خداوند ولایت را بر اهل آسمانهای هفتگانه عرضه کرد؛ اهل آسمان هفتم پیشی گرفتند و خدا عرش را به آن زینت داد. سپس اهل آسمان چهارم پیشی گرفتند و آن را با «بیت المعمور» زینت داد. سپس اهل آسمان دنیا پیشی گرفتند و آن را با ستارگان آراست.
سپس آن را بر زمینها عرضه کرد؛ مکه پیشی گرفت و با کعبه زینت یافت، سپس مدینه پیشی گرفت و با وجود پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) آراسته شد، سپس کوفه پیشی گرفت و با امیرالمؤمنین (علیهالسلام) زینت یافت.
آنگاه بر کوهها عرضه شد؛ نخستین کوههایی که پذیرفتند، عقیق، فیروزه و یاقوت بودند و بهترین جواهرات شدند. کوههای دیگر که پذیرفتند، معدن طلا و نقره گشتند، و آنها که نپذیرفتند، بیثمر شدند. بر آبها عرضه شد؛ آنچه پذیرفت، شیرین شد و آنچه نپذیرفت، شور و تلخ گردید.
بر گیاهان عرضه شد؛ آنچه پذیرفت، شیرین و خوشطعم شد و آنچه نپذیرفت، تلخ گردید. بر پرندگان عرضه شد؛ آنچه پذیرفت، خوشآواز شد و آنچه نپذیرفت، لال یا کمصدا شد.
مثل مؤمنان در پذیرش ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در روز غدیر، مانند فرشتگان در سجده بر آدم است؛ و مثل کسی که آن را نپذیرد، مانند ابلیس است. در این روز این آیه نازل شد: «امروز دین شما را برایتان کامل کردم.» و خدا هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر آنکه روز بعثت او نزدش همانند روز غدیر بود؛ زیرا در آن روز برای امت خود وصی و جانشینی تعیین میکرد و حرمت آن روز را میشناخت.»
منبع:
اقبال الاعمال، ج۱، ص۴۶۵
