یکی از جلوههای اعجاز قرآن کریم، نزول آیات الهی در مواجهه با وقایع و اتهامات وارده بر ساحت پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و اهلبیت است. در این میان، تفسیر آیۀ شریفۀ «و إن یکاد الذین کفروا…» از جایگاهی ویژه برخوردار است. این آیات که در پاسخ به تهمت ناروای «دیوانگی» به پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) بهخاطر بیان فضائل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نازل شده است، «ذکر» را به وجود مقدس آن حضرت تأویل میبرد.
تفسیر آیۀ «و إن یکاد» توسط امام صادق (علیهالسلام)
روایات، ازجمله بیان امام صادق (علیهالسلام) به حسان جمّال، تأکید دارند که «ذکر» در آیۀ «و إن یکاد» به شخص امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره دارد.
براساس روایتی از علی بن ابراهیم، هنگامی که پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوآله) مقام و فضیلت والای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را برای برخی از مخالفان بیان فرمود، آنان آن حضرت را «دیوانه» خواندند. در پاسخ به این اتهام ناروا، خداوند متعال در قرآن کریم آیۀ «و إن یکاد الّذین کفروا…» را نازل فرمود که در آن آمده است: «و نزدیک است کافران هنگامی که این یاد (ذکر) را میشنوند، با چشمان خود تو را از پا درآورند و میگویند: او دیوانه است؛ درحالیکه این (قرآن) چیزی جز یادآوری برای جهانیان نیست.» (قلم/۵۱-۵۲) [۱]
روایت حسان جمّال از توقف در غدیر خم
حسان جمّال اینگونه از امام صادق (علیهالسلام) نقل میکند: «در مسیر انتقال امام صادق (علیهالسلام) از مدینه به مکه، هنگامی که به منطقۀ غدیر خم رسیدیم، ایشان به من فرمودند: «اینجا همان مکانی است که رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله)، دست امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را گرفت و فرمود: «هرکه من مولای او هستم، علی مولای اوست.»
تمسخر مخالفان پساز اعلام ولایت
حسان ادامه میدهد: «در سمت راست خیمه، چهارنفر از قریش (که امام نامشان را برد) حضور داشتند. وقتی دیدند پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) دست امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را بالا گرفتند، تاجاییکه سفیدی زیر بغلشان نمایان شد، با تمسخر گفتند: «به چشمان او بنگرید! چگونه میچرخد، گویی چشمان یک دیوانه است!»
پس جبرئیل این آیه را نازل کرد: «نزدیک است کافران هنگامی که این ذکر را میشنوند، با چشمان خود تو را از پا درآورند و میگویند: او قطعاً دیوانه است؛ درحالیکه این (قرآن) چیزی جز یادآوری برای جهانیان نیست.» [۲]
تصریح امام صادق (علیهالسلام) به معنای «ذکر»
در همین لحظه، جبرئیل امین بر پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) گفت بخوان: «و إن یکاد الّذین کفروا…» و پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به جبرئیل فرمودند که مقصود از «ذکر» در این آیه، امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) است.
حسان میگوید: «من به امام صادق (علیهالسلام) عرض کردم: سپاس خدای را که این سخن را از شما شنیدم.»
امام صادق (علیهالسلام) در پاسخ فرمودند: «ای حسان! اگر تو شتربان من نبودی، هرگز این حدیث را برایت بازگو نمیکردم؛ زیرا اگر آن را برای دیگران نقل کنی، تو را تصدیق نخواهند کرد.» [۳]
همچنین از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده است: «و ذکر در این آیه، امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیهالسلام است.» [۴]
منبع
[۱] بحار الانوار، ج۲۲، ص۷۳؛ بحار الانوار، ج۳۵، ص۳۹۴؛ القمی، ج۲، ص۳۸۳؛ تفسیر نورالثقلین
[۲] من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۲۳۰؛ الصراط المستقیم، ج۱، ص۳۱۴
[۳] بحار الانوار، ج۳۰، ص۲۵۹؛ بحار الانوار، ج۳۷، ص۲۲۱؛ تأویل الآیات الظاهره، ص۶۸۸؛ البرهان
[۴] بحار الانوار، ج۳۷، ص۲۲۱
یک پاسخ
عالی بود و خیلی جالب بود داستانش