در واپسین سالهای عمر مبارک امام صادق (علیهالسلام)، آن حضرت بیشاز همیشه بر محبت و ولایت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) تأکید داشت.
این بیانهای نورانی، که در دوران سخت فشارهای عباسی و نزدیک به شهادت ایشان صادر شد، نشان میدهد که امام صادق (علیهالسلام) مهمترین پیام خود را استمرار همان حقیقتی قرار داد که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) محور آن است.
تاریخ و محل شهادت
امام جعفر صادق (علیهالسلام) رئیس مذهب جعفری و ششمین پیشوای شیعیان در طول دوران امامت خود باعث احیا شدن دوبارۀ مذهب شیعه شدند. ایشان در ۲۵ شوال سال ۱۴۸هجری قمری در سن شصت و پنجسالگی توسط منصور دوانیقی مسموم و شهید شدند. پیکر مطهرشان در قبرستان بقیع در کنار مزار پدر بزرگوارشان به خاک سپرده شد. [۱] [۲]
نهضت علمی و اقدامات امام صادق (علیهالسلام)
امام صادق (علیهالسلام) با توجه به فرصت مناسب سیاسی و نیاز شدید جامعه، دنبالۀ نهضت علمی و فرهنگی پدرشان را گرفتند و در رشتههای مختلف علمی و نقلی شاگردان بزرگی تربیت کردند.
ایشان بیش از ۴۰۰۰ هزار شاگرد داشت و آن حضرت توانست فقه و کلام شیعه و آموزههای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را توسعه دهد و اصول و مبانی آن را روشن کند.
منزلت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در کلام امام صادق (علیهالسلام)
امام صادق (علیهالسلام) با تفسیر آیات الهی، منزلت بیبدیل مولای متقیان در روز قیامت را بیان میکنند.
روایت شده است که یونس بن عبدالرحمان از ابییعقوب نقل میکند که این آیه را برای امام صادق (علیهالسلام) تلاوت کردم: «فَلَمّٰا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ اَلَّذِينَ كَفَرُوا وَ قِيلَ هٰذَا اَلَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ؛ پس هنگامی که آن [عذاب یا حقیقت را] از نزدیک ببینند، چهرههای کسانی که کفر ورزیدند، در هم و سیاه میشود و گفته میشود؛ این همان چیزی است که آن را شتابزده میخواستید.» (ملک، ۲۷)
امام صادق (علیهالسلام) فرمودند:
«وقتی فلانی و فلانی در روز قیامت مقام و منزلت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را ببینند، و هنگامی که خداوند متعال پرچم حمد را به پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) بسپارد، درحالیکه تمام فرشتگان مقرب و همۀ پیامبران الهی زیر آن پرچم هستند؛ پیامبر آن پرچم را به علی بن ابیطالب (علیهالسلام) میسپارد.
در آن لحظه، چهرههای کافران از شدت اندوه و رسوایی سیاه و پریشان میشود و به آنان گفته میشود؛ این همان است که با عجله آن را میخواستید. یعنی همان مقامی که آرزو داشتید به نام او خوانده شوید و عنوان «امیرالمؤمنین» را برای خود ادعا میکردید.» [۳]
ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام)
امام صادق (علیهالسلام) در روزگاری که طوفانهای سیاسی و انحرافهای فکری جامعۀ اسلامی را فرا گرفته بود، پرچم ولایت را به دست گرفت و با زبان علم و معرفت، حق امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را یادآور شد؛ ایشان میفرمایند: «کسی که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را دوست بدارد و ولایت ایشان را بپذیرد، در روز قیامت چهرهاش نورانی خواهد بود و گناهانش آمرزیده میشود.» [۴]
نعمت واقعی در کلام امام صادق (علیهالسلام)
امام صادق (علیهالسلام) در مجموعهای از سخنان خود، نعمت واقعی را نه در مظاهر مادی زندگی، بلکه در محبت و ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) معرفی میکنند.
سدیر میگوید: «نزد امام صادق (علیهالسلام) بودم. ایشان فرمودند: ای سدیر! از غذای خوشمزه، لباس نرم و رایحۀ خوش سؤال نکن؛ اینها برای ما آفریده شدهاند و ما برای آنها آفریده شدهایم (یعنی این نعمتها برای خدمت به ما هستند، نه هدف زندگی ما) و باید با این نعمتها در راه اطاعت خدا عمل کنیم. گفتم: پدر و مادرم فدایتان باد ای پسر پیامبر خدا، پس نعمت واقعی چیست؟»
فرمود: «نعمت واقعی، محبت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) و خاندان او است. خداوند متعال در روز قیامت از بندگان میپرسد: وقتی شما را به محبت علی و خاندانش نعمت دادم، چگونه شکر این نعمت را به جا آوردید؟» [۵]
این سخن، نه تنها بیانگر حقیقتی اعتقادی است، بلکه استمرار راه پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) و تجلی روح توحید در قالب ولایت است.
اطاعت و همراهی مولای متقیان
امام صادق (علیهالسلام) در مورد عذاب نشدن دوستداران مولای متقیان فرمودند: «برای دعوت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) یار و همراه باشید، و با دوستداران او در صلح باشید، و با دشمنان او در ستیز. چراکه علی به هدایت دعوت کرد، در راه خدا گام برداشت، پیامبر او را دوست داشت، و خدا نیز او را دوست داشت؛ و کسی را که خدا دوست داشته باشد، عذاب نمیکند.» [۶]
صاحب بهشت و جهنم در قیامت
امام صادق (علیهالسلام) حقیقتی شگفتانگیز را بیان کردند: «هنگامی که روز قیامت فرا رسد، منبری رفیع برپا میشود که تمام خلایق آن را میبینند. سپس مردی از آن بالا میرود. در سمت راست او یک فرشته و در سمت چپ او یک فرشته ایستاده است.
فرشتهای که در سمت راست اوست، ندا سر میدهد: «ای بندگان خدا! بنگرید! این علی بن ابیطالب (علیهالسلام) است؛ او صاحب بهشت برین است! به اذن پروردگار، هرآنکس را که او اراده کند، وارد بهشت خواهد ساخت.»
و فرشتۀ دیگر که در سمت چپ او قرار دارد، چنین ندا میدهد: «ای بندگان خدا! بدانید! این علی بن ابیطالب (علیهالسلام) است؛ او صاحب دوزخ نیز هست! به اذن پروردگار، هرآنکس را که او اراده کند، وارد دوزخ خواهد نمود.» [۷]
کسانی که از آتش خارج نمیشوند، چه کسانی هستند؟
در نگاه امام صادق (علیهالسلام)، دشمنان مولای متقیان در دوزخ جاودانند. منصور بن حازم میگوید به امام صادق (علیهالسلام) عرض کردم: «آیا کسانی هستند که (پساز ورود به دوزخ) هرگز از آتش خارج نمیشوند؟»
حضرت فرمودند: «آری، دشمنان امیرالمؤمنین (علیهالسلام)؛ آنان کسانی هستند که برای همیشه در آتش دوزخ باقی خواهند ماند.» [۸]
عقوبت دشمن امیرمؤمنان (علیهالسلام)
امام صادق (علیهالسلام) در مورد دشمنان امیرمؤمنان (علیهالسلام) فرمودند: «اگر دشمن امیرالمؤمنین (علیهالسلام)؛ از کنار آب فرات گذر کند، و این نعمت خداوند از شدت فراوانی بیحساب روان باشد و او از آن بنوشد و اول آن "بسم الله" بگوید، و بعداز نوشیدن "الحمدلله" بگوید. باز عین آن است که گوشت مردار، و یا خونی که از بدن حیوان بیرون ریخته شده، یا گوشت خوک را خورده است.» [۹]
آن حضرت با یادآوری منزلت بینظیر امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، از اختیار بهشت و جهنم تا نورانیت چهرۀ شیعیان، راه رستگاری را برای همگان روشن ساختند. سخنان امام صادق (علیهالسلام) در آستانۀ شهادتشان، وصیتی اعتقادی برای نسلهاست؛ هرکه ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را پاس بدارد، در دنیا هدایت و در آخرت نجات خواهد یافت.
منبع
[۱] مفید، محمد بن محمد، الارشاد، ج۲، صفحۀ ۱۸۰.
[۲] مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۷، صفحۀ ۱.
[۳] اليقين باختصاص مولانا علی (علیهالسلام) بامرة المؤمنین، جلد۱، صفحۀ ۱۸۲.
[۴] مستدرک الوسائل، جلد۱۶، صفحۀ ۲۵.
[۵] بحار الانوار، جلد۱۰۰، صفحۀ ۳۳۰.
[۶] بحار الانوار، جلد۳۹، صفحۀ ۲۰۱.
[۷] بصائر الدرجات، جلد۸، باب۱۸ / علل الشرائع، جلد۱، صفحۀ ۱۶۴.
[۸] تفسیر عیاشی، جلد۱، صفحۀ ۳۱۷.
[۹] کافی، جلد۸، صفحۀ ۱۶۱.
یک پاسخ
سلام علیکم و رحمت الله
باتشکر از زحمات شما خداوند خیرتان بده ان شاءالله
روایات بسیار زیبا و عالی احترام با حضرت مولانا حیدر علیه السلام
اللهم عجل لولیک الفرج