حضرت محمد (صلیاللهعلیهوآله) در روزهای پایانی ماه شعبان در خصوص فضائل ماه رمضان در مسجد مدینه سخنرانی کرد، در این میان امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، که در آخر مسجد نشسته بود از ایشان سؤالی پرسید.
بهترین اعمال در ماه رمضان
اميرمؤمنان (علیهالسلام) از رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) پرسیدند: «بهترین اعمال در این ماه چیست؟»
ایشان فرمودند: «ای اباالحسن، بهترین اعمال در این ماه، پارسایی و پرهیز از گناهان و محرمات الهی است.» آنچه را که خدا تحریم فرموده، از آنها اجتناب کند و وارسته باشد.» [۱]
ماه رحمت و آمرزش
امام رضا (علیهالسلام) به نقل از امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، در مورد خطبۀ پیامبر خاتم دربارۀ ماه رمضان روایت کرده است: «روزى، پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوآله)، براى ما خطبه خواندند و فرمودند: ای مردم! ماه خدا، همراه با برکت، رحمت و آمرزش الهی، بهسوی شما آمده است. ماهى كه نزد خدا برترينِ ماههاست و روزهایش برترین روزها، شبهایش بهترین شبها و ساعاتش شریفترین ساعات است.»
وظایف روزه دار
سپس ایشان وظایف یک روزهدار واقعی را برشمردند و فرمودند:
«این ماه، ماهی است که شما در آن به مهمانی خدا دعوت شدهاید و جزو کسانی قرار گرفتهاید که مشمول کرامت الهی هستند.
در این ماه نفسهايتان تسبيح و خوابیدن شما در آن، عبادت است، اعمال شما مورد قبول و دعاهای شما مستجاب است. پس با نیتهای صادق و دلهای پاک، از پروردگارتان توفیق روزه گرفتن در این ماه و تلاوت قرآن را بخواهید؛ زیرا بدبخت کسی است که در این ماه بزرگ، از آمرزش خداوند محروم بماند.
با تشنگی و گرسنگی خود در این ماه، به یاد تشنگی و گرسنگی روز قیامت باشید، به فقیران و مستمندان صدقه بدهيد، سالمندان را احترام کنید، بر کودکان ترحم نمایید، خویشاوندان را نیکی و احسان کنید، زبانهای خود را از آنچه نباید گفت نگهدارید، چشمهايتان را از آنچه نگاه به آن حلال نيست، بپوشانيد، گوشهای خود را از صداهای حرام باز دارید، یتیمان را محبت کنید، تا بعداز شما با یتیمان شما همانگونه رفتار شود. از گناهان بهسوی خداوند توبه کنید.»
اهمیت نماز و دعا
در ادامه پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) دربارۀ اهمیت عبادت و نیایش در این ماه مبارک چنین فرمود: «در اوقات نماز دستهای خود را به حال نیایش بهسوی آسمان بلند کنید، که وقتهای نماز بهترین وقتهاست و در آن ساعتها حق تعالی با دیدۀ رحمت بهسوی بندگان مینگرد، به مناجات آنها پاسخ میگوید، به نداهای آنها لبیک میگوید، دعاهای آنها را مستجاب میکند.
اى مردم! جانهای شما در گرو اعمال شماست، پس آنها را با طلب آمرزش آزاد سازید. پشتهای شما از بار گناهانتان سنگین است. پس با سجدههای طولانی آنها را سبک کنید. خداوند منان به عزت خود سوگند یاد کرده است که نمازگزاران و سجدهکنندگان را عذاب نکند و در قیامت با آتش جهنم آنها را به وحشت نیندازد.»
پاداش افطاری دادن
سپس پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوآله) در فضیلت افطاری دادن فرمودند: «اى مردم! هرکدام از شما روزهداری را در این ماه افطاری دهد، پاداش آزادکردن بردهای را خواهد داشت و گناهان گذشتهاش آمرزیده خواهد شد.
برخی از صحابه گفتند: اى پيامبر خدا! همۀ ما توانايى اين كار را نداریم!
پيامبر (صلیاللهعلیهوآله) فرمود: خود را با افطاری دادن روزهداران، اگرچه با یک عدد خرما باشد یا یک جرعه آب، از آتش جهنم باز دارید.»
پاداشهای اخروی و دنیوی
پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوآله) در مورد آثار اخروی اعمال در ماه رمضان رو به مردم فرمودند: «اى مردم! هرکس در این ماه اخلاقش را نیکو گرداند به آسانی از صراط میگذرد، روزی که قدمها بر آن بلغزد و هرکس در این ماه بر غلامان و کنیزان خود آسان گیرد، خداوند در قیامت حساب او را آسان گیرد و هرکس در این ماه، شر خود را از مردم باز دارد، خداوند در روز قیامت خشم خود را از وی باز دارد.
هرکس در این ماه یتیمی را گرامی بدارد، خداوند او را در قیامت گرامی میدارد، هرکس در این ماه با خویشان خود صله و احسان کند، خداوند او را مشمول رحمت خود گرداند و هرکس در این ماه رشتۀ پیوندش را از خویشاوندان قطع کند، خداوند در قیامت رحمت خود را از او دریغ فرماید.
هرکس در این ماه نماز مستحبی بخواند، براى او دورى از آتش ، نوشته مىشود و هرکس در این ماه نماز واجب خود را ادا کند، خداوند به او پاداش هفتاد نماز در ماههای دیگر عطا فرماید. هرکس در این ماه زیاد صلوات بفرستد، خداوند ترازوی عمل او را سنگین نماید، در روزی که ترازوی اعمال در آن سبک باشد. هرکس در این ماه یک آیه از قرآن بخواند، خداوند به او پاداش یک ختم قرآن در دیگر ماهها را عنایت فرماید.»
رحمت الهی در ماه رمضان
ایشان ادامه دادند: «اى مردم! درهای بهشت در این ماه باز است، از خدا بخواهید که آنها را به روی شما نبندد، درهای جهنم در این ماه بسته است، پساز خدا بخواهید که آنها را به روی شما نگشاید، شیاطین در این ماه در بند هستند، از خدا بخواهید که آنها را بر شما مسلط نگرداند.»
پیشگویی شهادت مولای متقیان
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) گریستند. پرسیدم: «اى پيامبر خدا! سبب گريۀ شما چيست؟»
فرمودند: «ای علی! من بر این میگریم که حرمت تو را در این ماه میشکنند. گویا میبینم که تو در حال نماز برای پروردگارت هستی و بدبختترینِ اولین و آخرین—همو که قاتل شترِ قوم ثمود است—برمیخیزد و ضربهای بر فرق سرت میزند و محاسنت از خون سرت رنگین میشود.»
پرسیدم: «ای رسول خدا! آیا در آن حال، دین من سالم است؟»
فرمود: «دینت سالم است.»
سپس فرمودند: «ای علی! هرکس تو را بکشد، مرا کشته است؛ و هرکس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است؛ و هرکس تو را ناسزا گوید، مرا ناسزا گفته است؛ زیرا تو از منی، مانند جان من. روح تو از روح من و سرشت تو از سرشت من است. خدای متعال من و تو را آفرید و هر دو را برگزید؛ مرا برای پیامبری و تو را برای امامت انتخاب کرد. هرکس امامت تو را انکار کند، نبوّت مرا انکار کرده است.
ای علی! تو وصی من، پدر فرزندان من، همسر دخترم و جانشین من بر امتم در زمان حیات و پساز مرگم هستی. فرمان تو فرمان من و نهی تو نهی من است. سوگند به خدایی که مرا به پیامبری برانگیخت و مرا بهترین مخلوقات قرار داد، تو حجت پروردگار بر خلق او و امین او در اسرارش و جانشین او در میان بندگانش هستی.» [۲]
منابع
[۱] امالی، ابنبابویه، ص۹۵.
[۲] فضائل اشهر الثلاثه، ص۷۷، ح۶۱، عن الحسن بن علی بن فضّال، بحار الانوار، ج۹۶ ص۳۵۶، ح۲۵.
