به مناسبت عیدغدیر در مطلب پیش رو ۴ عنوان کتاب که دربارۀ غدیر و امیرمؤمنان نوشته شده است را به شما معرفی کردهایم تا در این عید بزرگ، بیش از قبل با امیرالمؤمنین (علیهالسلام) آشنا شویم و قصۀ ولایت را از ظهر داغ خُم تا عصر ظهور آخرین منجی عالم دنبال کنیم.
۱- رمان «قدیس» نوشته ابراهیم حسن بیگی، انتشارات نیستان
«قدیس» داستان کشیش مسیحی است که در مسکو زندگی میکند. او به خواندن و جمع کردن کتابهای قدیمی و نسخ خطی علاقۀ زیادی دارد. روزی مردی تاجیک که متوجه علاقۀ کشیش به این نوع کتابها شده است، نسخهای از یک کتاب قدیمی را برای فروش به کلیسا میآورد و ادعا میکند که این کتاب متعلق به ۱۴۰۰ سال پیش است. کشیش باور نمیکند و تصمیم میگیرد برای صحت قدمت و موضوع کتاب، آن را امانت بگیرد و بخواند تا مطمئن شود. او در روند خواندن از قدیمی بودن کتاب اطمینان پیدا میکند و تصمیم میگیرد کتاب را از مرد تاجیک بخرد. اما در پی ماجرایی مرد تاجیک به خاطر این کتاب به قتل میرسد و داستان از این نقطه وارد مسیر جدیدی میشود. بعد از آن، کشیش هم در معرض خطر قرار میگیرد چرا که قاتلان مرد تاجیک به دنبال ربودن کتاب هستند. افرادی که به دنبال این کتاب هستند به کلیسا و منزل کشیش حمله میکنند اما موفق به دزدیدن کتاب نمی شوند. کشیش برای حفظ امنیت خود و کتاب، با همسرش به منزل پسرشان به بیروت سفر میکنند. او در این شهر فرصتی ویژه پیدا میکند تا کتاب را دقیقتر مطالعه کند و با وجود منابع و افراد سرشناس از جمله دوست مسیحیاش «جرج جرداق» که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را میشناسد و کتابهایی را هم دربارۀ او نوشته است، بیشتر و بهتر به ابعاد تاریخی زندگی و شخصیت این بزرگمرد تاریخ پی میبرد. کشیش رفتهرفته با خواندن کتاب شیفتۀ حضرت امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) میشود.
وجه تمایز کتاب قدیس با دیگر کتابهای این سبکی که به شکل زمان روایت میشوند، داستان تازۀ آن است. رمانی که با حفظ جنبههای ادبی خود یک داستان تاریخی ساده نیست بلکه حرفهای بیشتری برای گفتن دارد. بهنوعی میتوان گفت که نویسنده در این اثر سعی کرده است علاوه بر شناخت حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، پادشاهان سرزمینهای عرب آن دوره از جمله «معاویه» را با پادشاهان کنونی کشورهای عربی مقایسه کند.
۲- مجموعه شعر «حیدرانه» قاسم صرافان، انتشارات فصل پنجم
این مجموعه شامل شعرهای غالباً حماسی با موضوع تولد، کرامات و دلاوریهای حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) است و تمام اشعار علوی «قاسم صرافان» را دربردارد. همچنین تلاش شده که این اشعار تلفیقی از روایات و واقعیتهای تاریخی با صُوَر خیال و شوری شاعرانه باشد. برای آنها که علاقه دارند زیبایی مولایشان را در ابیاتی از شعرهای آیینی بخوانند و لذت ببرند، این کتاب میتواند پیشنهاد بسیار خوبی باشد. برای نمونه چند بیت از این مجموعه را در زیر میتوانید بخوانید:
«بیسبب نیست که در قلب همه جا داری / آن چه خوبان همه دارند تو تنها داری»
«سّر توحید احمدی این است/ که علی را فقط خطاب کند/ عرصۀ جنگ هم که تنگ شود / روی حیدر فقط حساب کند»
«سرنوشت ما گره خورده به گیسوی علی / از ازل چرخانده دلها را خدا سوی علی»
«در میان دست حیدر، هر دو لشکر در سکوت / قلعۀ بیدر علیگویان و خیبر در سکوت»
۳ - پس از بیست سال نوشته سلمان کدیور، انتشارات شهرستان ادب
«پس از بیست سال» اثری است به قلم «سلمان کدیور» در آن خواننده را به کوچههایی میبرد که در آن جوانان شامی که سرزمینشان قبلاً توسط رومیان اداره میشد، اکنون در عصر ظهور اسلام نیز به رفتارهای همان دوره مشغولند و مسئول آن، حکومت بنیامیه است که جهت حفظ قدرت خود، مسلمین را از اسلام حقیقی دور نگه داشته و فریبی به نام اسلام اموی را رواج میدهد. آن معرفت سرشار و آموزههای عمیق که به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بر میگشت، چنان توسط امویان وارونه جلوه کرده بود که دیگر همه باورشان شده بود اسلامِ حضرت علی (علیهالسلام) با اسلام حضرت محمد مصطفی (صلاللهوعلیهوآله) فرق دارد. کار به جایی رسید که برخی در زمان شهادت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در کوفه انگشت به دهان حیرت بردند که مگر علی هم نماز میخوانده؟!
تصویرسازی دقیق از آن دوران، کاری است که سلمان کدیور در رمان خود به انجام رسانده و دوران خلافت عثمان بر مسلمانان و تسلط معاویه بر شام را به تصویر کشیده است. «پس از بیست سال» با وجود حجم زیادش، ترکیبی دلنشین و روان دارد که سریعاً خوانده میشود. نثر یکنواخت کتاب یکی از وجوه تمایز آن است. علیرغم حجم بالا، نویسنده از این حالت یکنواخت دور نشده که سبب شده انسجام متن حفظ شود و خواننده با نثری پراکنده مواجه نشود. مخاطب در این اثر با مختصاتی از تاریخ اسلام روبهرو میشود که شاید قبلاً در کتابهای تاریخ خوانده باشد، اما روایت زیبا و جالب سلمان کدیور است که آن را در ذهن او حک میکند. داستان جنگ صفین، فصلی مهیج و حماسی از رمان است که نویسنده سعی دارد آن را از یک توصیف خشک تاریخی به اثری با مایههای داستانی بدل کند. روایت عاشقانۀ سلیم و راحیل نیز به عنوان نیروی محرکۀ وقایع داستان عمل میکند و سلمان کدیور از این توانایی در کار خود به خوبی استفاده کرده است.
۴- علی از زبان علی یا زندگانی امیر مؤمنان علی علیهالسلام نوشته سید جعفر شهیدی، انتشارات دفتر فرهنگ اسلامی
شادروان «سید جعفر شهیدی» در مقدمۀ آن کتاب چنین مینویسد: ماهها و میتوان گفت، سالهاست میخواهم قلم بردارم و صفحههایی پیرامون زندگانی حضرت امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) بنگارم. هربار که خود را آماده میکنم، ندایی از درونم میشنوم: «آهسته باش! چه گستاخی! میخواهی در این میدان پهناور درآیی و بضاعت اندک خود را بنمایی؟ نمیدانی مهتاب به گز پیمودن است و دریا را با مشت تهی نمودن. در میا! که عرصۀ سیمرغ نه جولانگه توست.» از خود پوزش میخواهم و قلم را به یک سو مینهم. دیری نمیگذرد که دیگربار شوق، عنان میگسلاند و بیخواست من، مرا میراند، که آخر از مورچه و ران ملخ و پیشگاه سلیمان یادگیر. مگر نمیدانی در آستانۀ بزرگان از هر کس به اندازۀ توان او چشم میدارند؟ «خدایا! چه باید کرد؟» سرانجام به خود گفتم درست است که پرداختن به چنین کار در توان تو نیست، اما به خود منگر که بضاعتت چیست، بنگر که سخن دربارۀ کیست. او دستگیر ناتوانان است و یاور درماندگان. از لطف خدا و سخن شاه اولیا مدد خواه! شاید آنسان که در نهج البلاغه به گفتۀ خود عنایتش بود و در ترجمه یاریات نمود، لطف از تو دریغ ندارد و موفقت گرداند، تا هدیهای به دوستانش تقدیم کنی و بکوش تا آنجا که میتوانی از فرمودههای او به پارسی برگردانی و "علی" از زبان "علی" بشناسانی. این بار آماده گشتم و این صفحهها را نوشتم و کتاب را به شیفتگان امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) تقدیم میکنم. درخواندن آن به نارسائی نوشتۀ من ننگرند، عظمت مقام علی را در نظر آورند و به هر حال این ضعیف را از دعای خیر فراموش نکنند.
برگرفته از «خم خانه»؛ ویژهنامۀ آستان مقدس علوی برای عید غدیر
