اميرالمؤمنين علی (عليهالسلام) در بیست و یکم ماه مبارک رمضان سال چهل هجری در شهر كوفه با ضربهای ازسوی ابنملجم خوارجی در سن ۶۳ سالگی به مقام شهادت نائل شد.
وصیت امیرالمؤمنین (عليهالسلام) به دفن مخفیانه
شیخ مفید در کتاب خود «الارشاد» می نویسد: «حضرت اميرالمؤمنين علی (عليهالسلام) در سپیدهدم بیست و یکم ماه مبارک رمضان به سال چهل هجری با شمشیر ابنملجم خوارجی در مسجد کوفه به شهادت رسید. دو فرزندش حسن و حسین (علیهماالسلام) به وصیت آن حضرت، پیکر مبارک ایشان را غسل داده و کفن کردند و به منطقۀ مقدس الغری در کوفه بردند و همانجا پیکر شریف را به خاک سپردند.
قبر او به وصیتی ازسوی خود حضرت مخفی نگاه داشته شد، چرا که حضرت اميرالمؤمنين علی (علیهالسلام) آگاه به دسیسهها و خباثتهای بنیامیه و دشمنی بیحد و حصر آنان بوده و نیک آگاه بود که آن جماعت در نیتهای سوء خود از هیچ قول و فعلی ابا نمیکنند…»[۱]
احادیث بسیاری از اهلبیت (علیهمالسلام) روایت شده است مبنی بر دفن حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در نجف در همان بقعۀ مبارکی که محل زیارت گشته است.
ازجمله، حدیثی از امام محمد باقر (علیهالسلام) نقل شده است که حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در وصیت خود چنین فرموده: «مرا به سمت «ظهر» (یکی از اسمهای نجف) ببرید. پس آن هنگام که پاهایتان از شدت گرمای زمین داغ شد و بادهایی به سمت شما وزیدن گرفت، همانجا مرا به خاک بسپارید که آن اول طور سینا است.»[۲]
غریّ کجاست؟
علامه ابنطاووس نیز در بابی تحت عنوان «فرحة الغری» با استناد به حبان بن على العنزى چنین نقل کرده است که وی در محضر مولی على بن ابيطالب (علیهالسلام) بود و گفت:
«حضرت اميرالمؤمنين (علیهالسلام) در لحظات احتضار خود رو به حسن و حسین (علیهالسلام) چنین فرمود: آن زمان که از دنیا رفتم، مرا بر تخت حمل کنید و بیرون بیاورید و سپس عقب تخت را به دوش بگیرید در عین حال که جلوی تخت را به دست گرفته حمل میکنید. آنگاه مرا به الغرین بیاورید.
آنجا صخرهای خواهید دید سفید رنگ، در آن حفر کنید، در آن تکه چوبی مییابید، مرا در آنجا دفن کنید.»
فرمود چنین بود که پساز خروج جان از بدن مبارکش، پیکر بر تخت نهاده، عقب تخت را گرفته و جلوی آن را نیز حمل کردیم و به راه افتادیم. در این حین صدایی ضعیف به گوشمان میرسید تا اینکه به الغرین رسیدیم. آن صخره سفید که از شدت سفیدی می درخشید را یافتیم.
آن محل را حفر کردیم تا رسیدیم به قطعه چوبی که روی آن چنین نوشته شده بود: «آنچه نوح برای علی بن ابیطالب (علیهالسلام) ذخیره کرده است». پس او را در آن محل دفن کردیم و خرسند بودیم که خداوند متعال امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را چنین نیک، گرامی داشته است.[۳]
خداوند متعال خاک نجف را به پیکر انبیا و اوصیا و صالحین خود گرامی و متبرک داشته است. به ویژه که پیکر آدم، نوح، هود و صالح (علیهمالسلام)، در آن منطقه به خاک سپرده شده است. به نقل از مفضل بن عمر الجعفی : «نزد ابا عبدالله (علیهالسلام) رفته و گفتم که من سخت مشتاق به خاک الغری شدهام.»
حضرت (علیهالسلام) فرمود: «اشتیاقت برای آن خاک از برای چیست؟»
پاسخ دادم که من مشتاق به زیارت حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) هستم. گفت: «آیا از ثواب این زیارت آگاهی؟»
گفتم: «خیر! مرا آگاه ساز. فرمود: هرگاه به زیارت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) راهی شدی بدان که به زیارت آدم، نوح و علی بن ابیطالب (علیهالسلام) رفتهای» [۴]
اتفاقنظر در محل دفن امیرالمؤمنین (علیهالسلام)
در کتاب «تهذیب» شیخ طوسی نیز چنین آمده است که حضرت علی «علیهالسلام» فرزندش حسن «علیهالسلام» را وصیت کرد و چنین فرمود: «…اگر از دنیا رفتم مرا در الظهر (نجف) به خاک بسپارید در قبر دو برادرم هود وصالح.» [۵]
به نقل از سلیمان بن خالد و محمد بن مسلم – دو صحابۀ امام جعفر صادق (علیهالسلام) – : «بهسوی «حیره» نزد اباعبدالله «علیهالسلام» روانه شدیم، از آن حضرت در مورد محل دفن امیرالمؤمنین «علیهالسلام» سؤال کردیم.
حضرت فرمود: «هرگاه که راهی شدید و از دو منطقۀ الثویه و القائم عبور کردید ، و فاصلتان از نجف به قدر چند قدم بود، به ذکوات بیض (منطقهای از ارتفاعات نجف که رنگ خاک آن به سفیدی می زند) میرسید. در آنجا مقبرهای است که بر اثر طغیان آبها، خاک آن رفته است. آن قبر امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) است.»[۶]
علاوهبر آن در بسیاری از منابع آمده است که قبر امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در نجف واقع شده است. من باب اهمیت این موضوع به اقوالی که مخالف صحت مکان مرقد شریف امام (علیهالسلام) هستند، پاسخهایی آمده است.
اقوالی که اغلب دلیلی جز بغض، کینه و دشمنی نسبت به حضرت و اولیا خدا ندارد.
برای نمونه ابنالحدید معتزلی در رد این اقوال و ضمن شرح خود بر نهج البلاغه چنین گفته است: « قبر آن حضرت در الغری است.
ادعای آن دسته از راویانی که قبر حضرت را در مدینه، یا در سرای مسجد جامع یا درگاه قصر الاماره میدانند، و یا ادعا میکنند که پیکر مبارک حضرت بر شتری حمل شد و آن شتر گریخت و اعراب آن را گرفتند.
همگی باطل و خالی از حقیقت است، هیچکس جز فرزندان حضرت از محل قبر او آگاه نبودهاند همچنان که فرزندان آبا بیشاز سایر مردم نسبت به قبر والدین خود آگاهند. این مقبره همانی است که فرزندان حضرت (علیهمالسلام) آن زمان که پا به عراق مینهادند به زیارتش میشتافتند. ازجمله جعفر بن محمد (علیهالسلام) و دیگر اولیا خدا.»[۷]
علامه ابنطاووس نیز در باب «فرحه الغری» مینویسد: «شکی نیست که عترت پاک امام و شیعۀ حضرت علی (علیهالسلام) بر موضع قبر خود در این محل اتفاقنظر دارند و هیچ شکی به آن مطلقا ندارند.
نقل است که دلایلی نیز به دست دارند که بر صدق آن صحه مینهد و حجتی است که منکران جاهل را باطل میکند. عجیب آن است که اکثر اوقات هرکس که بر موضعی بایستد و بگوید که این قبر پدر من است همگی پذیرا خواهند بود و آن سخن حجت است، حال فرزندان معظم آن حضرت همگی صحه بر آن محل مینهند که این مقبرۀ پدر ماست. اما سایرین از قبول آن سرباز میزنند، آیا حقیقتاً بیگانگان بهتر به قبر آن حضرت آگاهند. حقیقتاً که عجیب است!»[۸]
پانویس
[۱]. الارشاد فی معرفة حجج الله على العباد: ۱ /۹-۱۰
[۲]. تهذيب الاحكام: ۶/ ۳۴.
[۳]. فرحة الغری فی تعيين قبر اميرالمؤمنين علی (عليهالسلام): ۱۲۳-۱۲۴.
[۴]. كامل الزيارات: ۳۹.
[۵]. تهذيب الاحكام: ۶/ ۲۹.
[۶]. فرحة الغری فی تعيين قبر اميرالمؤمنين علی (عليهالسلام): ۲۳۷
[۷]. شرح نهج البلاغه: ۱/ ۱۰-۱۱.
[۸]. فرحة الغری فی تعيين قبر اميرالمؤمنين علی (عليهالسلام): ۸۱-۸۲.
منابع
۱. الارشاد فی معرفة حجج الله على العباد, شيخ مفيد. مؤسسۀ آلالبيت (عليهمالسلام) لاحياء التراث, بيروت, لبنان, ۱۴۱۶هـ.
۲. تهذيب الاحكام, شيخ طوسی: دارالتعارف, بيروت, لبنان, ۱۴۱۲هـ.
۳. فرحة الغری فی تعيين قبر اميرالمؤمنين علی (عليهالسلام): عبدالكريم بن طاووس: ۱۲۳-۱۲۴. دارالتعارف, بيروت, لبنان, ۱۴۳۱هـ.
۴. كامل الزيارات, جعفر بن قولويه القمی: ۳۹. دارالقارئ, بيروت, لبنان, ۱۴۳۰هـ.
۵. شرح نهج البلاغه, ابن ابی الحديد المعتزلی: مؤسسه الصفاء للمطبوعات. بيروت, لبنان, ۱۴۳۳هـ
