شیخ مفید در کتاب خود «الإرشاد» مینویسد: «حضرت ميرالمؤمنين علی (عليهالسلام) در سپیده دم بیست و یکم ماه مبارک رمضان به سال چهل هجری با شمشیر ابن ملجم خوارجی (لعنه الله) در مسجد کوفه به شهادت رسید.دو فرزندش حسن و حسین (علیهماالسلام) به وصیت آن حضرت، پیکر مبارک ایشان را غسل داده و کفن کردند و به منطقۀ مقدس الغری در کوفه بردند و همانجا پیکر شریف را به خاک سپردند.
قبر او به وصیتی از سوی خود حضرت (علیهالسلام) مخفی نگاه داشته شد، چرا که حضرت اميرالمؤمنين علی (علیهالسلام) آگاه به دسیسهها و خباثتهای بنی امیه و دشمنی بیحد و حصر آنان بوده و نیک آگاه بود که آن جماعت در نیتهای سوء خود از هیچ قول و فعلی ابا نمیکنند.»[۱]
احادیث بسیاری از اهلبیت (علیهمالسلام) روایت شده است مبنی بر دفن حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در نجف در همان بقعۀ مبارکی که محل زیارت گشته است. از جمله، حدیثی از امام محمد باقر (علیهالسلام) نقل شده است که حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در وصیت خود چنین فرموده: «مرا به سمت «ظهر» (یکی از اسمهای نجف) ببرید. پس آن هنگام که پاهایتان از شدت گرمای زمین داغ شد و بادهایی به سمت شما وزیدن گرفت، همانجا مرا به خاک بسپارید که آن اول طور سیناء است.»[۲]
علامه ابن طاووس نیز در بابی تحت عنوان «فرحة الغري» با استناد به حبان بن على العنزى چنین نقل کرده است که وی در محضر مولی على بن ابيطالب (علیهالسلام) بود و گفت: «حضرت اميرالمؤمنين (علیهالسلام) در لحظات احتضار خود رو به حسن و حسین (علیهماالسلام) چنین فرمود: آن زمان که از دنیا رفتم، مرا بر تخت حمل کنید و بیرون بیاورید و سپس پسِ تخت را به دوش بگیرید در عین حال که جلو تخت را به دست گرفته حمل میکنید. آنگاه مرا به الغرین بیاورید.
آنجا صخرهای خواهید دید سفید رنگ، در آن حفر کنید، در آن تکه چوبی مییابید، مرا در آنجا دفن کنید. فرمود چنین بود که پس از خروج جان از بدن مبارکش، پیکر بر تخت نهاده، پسِ تخت را گرفته و جلوی آن را نیز حمل کردیم و به راه افتادیم. در این حین صدایی ضعیف به گوشمان میرسید تا اینکه به الغرین رسیدیم. آن صخرۀ سفید که از شدت سفیدی میدرخشید را یافتیم.
آن محل را حفر کردیم تا رسیدیم به قطعه چوبی که روی آن چنین نوشته شده بود: «آنچه نوح برای علی بن ابیطالب (علیهالسلام) ذخیره کرده است». پس او را در آن محل دفن کردیم و خرسند بودیم که خداوند متعال امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را چنین نیک، گرامی داشته است.[۳]
خداوند متعال خاک نجف را به پیکر انبیاء و اوصیاء و صالحین خود گرامی و متبرک داشته است. بهویژه که پیکر آدم، نوح، هود و صالح (علیهمالسلام)، در آن منطقه به خاک سپرده شده است. به نقل از مفضل بن عمر الجعفی : «نزد ابا عبدالله (علیهالسلام) رفته و گفتم که من سخت مشتاق به خاک الغری شدهام. حضرت (علیهالسلام) فرمود: اشتیاقت برای آن خاک از برای چیست؟
پاسخ دادم که من مشتاق به زیارت حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) هستم. گفت: آیا از ثواب این زیارت آگاهی؟
گفتم: خیر! مرا آگاه ساز. فرمود: هرگاه به زیارت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) راهی شدی بدان که به زیارت آدم، نوح، و علی بن ابیطالب (علیهالسلام) رفته ای).»[۴]
در کتاب “تهذیب” شیخ طوسی نیز چنین آمده است که حضرت علی (علیهالسلام) فرزندش حسن (علیهالسلام) را وصیت کرد و چنین فرمود: «… اگر از دنیا رفتم مرا در الظهر (نجف) به خاک بسپارید در قبر دو برادرم هود وصالح).»[۵]
به نقل از سلیمان بن خالد و محمد بن مسلم – دو صحابه امام جعفر صادق (علیهالسلام) – : «به سوی “حیره ” نزد ابا عبدالله (علیهالسلام) روانه شدیم، از آن حضرت در مورد محل دفن امیرالمؤمنین (علیهالسلام) سؤال کردیم. حضرت فرمود: هرگاه که راهی شدید و از دو منطقه الثویه و القائم عبور کردید، و فاصلهتان از نجف به قدر چند قدم بود، به ذکوات بیض (منطقهای از ارتفاعات نجف که رنگ خاک آن به سفیدی میزند) میرسید. در آنجا مقبرهای است که از طغیان آبها، خاک آن رفته است. آن قبر امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) است.»[۶]
علاوه بر آن در بسیاری از منابع آمده است که قبر امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در نجف واقع شده است. من باب اهمیت این موضوع؛ به اقوالی که مخالف صحت مکان مرقد شریف امام (علیهالسلام) هستند، پاسخهایی آمده است. اقوالی که اغلب دلیلی جز بغض و کینه و دشمنی نسبت به حضرت و اولیاء خدا ندارد. برای نمونه ابن الحدید معتزلی در رد این اقوال و ضمن شرح خود بر نهج البلاغه چنین گفته است: «قبر آن حضرت (علیهالسلام) در الغری است. ادعای آن دسته از راویانی که قبر حضرت را در مدینه، یا در سرای مسجد جامع یا درگاه قصر الاماره میدانند، و یا ادعا میکنند که پیکر مبارک حضرت بر شتری حمل شد و آن شتر گریخت و اعراب آن را گرفتند..
همگی باطل و خالی از حقیقت است، هیچکس جز فرزندان حضرت از محل قبر او آگاه نبودهاند همچنانکه فرزندان آباء بیش از سایر مردم نسبت به قبر والدین خود آگاهند. این مقبره همانی است که فرزندان حضرت (علیهمالسلام) آن زمان که پا به عراق مینهادند به زیارتش میشتافتند. از جمله جعفر بن محمد (علیهالسلام) و دیگر اولیاء خدا..»[۷]
علامه ابن طاووس نیز در باب فرحه الغری مینویسد: «شکی نیست که عترت پاک امام و شیعه حضرت علی (علیهالسلام) بر موضع قبر خود در این محل اتفاق نظر دارند و هیچ شکی به آن مطلقا ندارند.
نقل است که دلایلی نیز به دست دارند که بر صدق آن صحه مینهد و حجتی است که نکران جاهل را باطل میکند. عجیب آن است که غالباً هر کس که بر موضعی بایستد و بگوید که این قبر پدر من است همگی پذیرا خواهند بود و آن سخن حجت است، حال فرزندان معظّم آن حضرت همگی صحه بر آن محل مینهند که: این مقبره پدر ماست. اما سایرین از قبول آن سرباز میزنند، آیا حقیقتاً بیگانگان بهتر به قبر آن حضرت (علیهالسلام) آگاهند؟ .. حقیقتاً که عجیب است!»[۸]
پانویس
[۱] الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد: ۱ /۹-۱۰
[۲] تهذيب الأحكام: ۶/ ۳۴.
[۳] فرحة الغري في تعيين قبر أمير المؤمنين علي عليه السلام: ۱۲۳-۱۲۴.
[۴] كامل الزيارات: ۳۹.
[۵] تهذيب الأحكام: ۶/ ۲۹.
[۶] فرحة الغري في تعيين قبر أمير المؤمنين علي عليه السلام: ۲۳۷
[۷] شرح نهج البلاغة: ۱/ ۱۰-۱۱.
[۸] فرحة الغري في تعيين قبر أمير المؤمنين علي عليه السلام: ۸۱-۸۲.
منابع
الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد, الشيخ المفيد. مؤسسة آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث, بيروت, لبنان, ۱۴۱۶ه.ق.
تهذيب الأحكام, الشيخ الطوسي: دار التعارف, بيروت, لبنان, ۱۴۱۲ه.ق.
فرحة الغري في تعيين قبر أمير المؤمنين علي عليه السلام: عبدالكريم بن طاووس: ۱۲۳-۱۲۴. دار التعارف, بيروت, لبنان, ۱۴۳۱ه.ق.
كامل الزيارات, جعفر بن قولويه القمي: ۳۹. دار القارئ, بيروت, لبنان, ۱۴۳۰ه.ق.
شرح نهج البلاغة, ابن أبي الحديد المعتزلي: مؤسسة الصفاء للمطبوعات. بيروت, لبنان, ۱۴۳۳ه.ق.
