امیرالمؤمنین (علیهالسلام) دارای القاب و کنیههای متعددی است که این مطلب به مشهورترین و معروفترین آنها میپردازد.
ابوحسن
مشهورترین کنیۀ امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، «ابوحسن» یا «ابوالحسن» است. «ابوحسین»، و «ابوسِّبطَین» از دیگر کنیههای معروف امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است.
ابوریحانتَین
منظور از «ریحانتین» دو ریحانۀ بهشت یعنی، امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) هستند.
پیامبر اکرم (صلىاللهعلیهوآله) قبل از شهادت، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را به این دو ریحانه سفارش کردند: «سلام و درود خدا بر تو، ای ابوالریحانتین، تو را به این دو ریحانهام در این دنیا سفارش میکنم.»[۱]
ابوتراب
پیامبر (صلىاللهعلیهوآله)، همچنین امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را «ابوتراب» لقب داده بودند. آنجا که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را در حال سجده دیدند که صورت به خاک نهادهاند، ازاینرو ایشان را روزی چنین مورد خطاب قرار دادند: «بنشین ای ابوتراب». راوی نقل میکند: «به خدا قسم هیچ اسمی به اندازۀ این اسم نزد امیرالمؤمنین (علیهالسلام) عزیز و ارزشمند نبود.»[۲]
ابوالائمه
«ابوالائمه» کنیه یا لقب امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، زیرا همۀ امامان معصوم بعد از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) از نسل ایشان بودهاند.
این عنوان برگرفته از کلام رسول خدا (صلىاللهعلیهوآله) است که در روز غدیر فرمودند: «مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّ عَلِیاً مِنِّی وَ أَنَا مِنْ عَلِی…وَ هُوَ …خَیرُ الْوَصِیینَ وَ زَوْجُ سَیدَهِ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ أَبُو الْأَئِمَّهِ الْمَهْدِیینَ؛ ای مردم، علی از من است و من از علی هستم، او بهترین اوصیا و همسر سرور زنان عالم و پدر امامان هدایت شده است.»[۳]
القاب شریف امیرالمؤمنین (علیهالسلام)
القاب امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بسیارند، همانطور که کرامات ایشان بیحدوحصر هستند. همچنین این القاب والا و مقدس هستند، چراکه؛ مقام ایشان والا و بلندمرتبه است. ازجمله این القاب میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
حیدر
«حیدر» از القاب بسیار معروف امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است که در نبردی چنین فرمودند: «من همانم که مادرم مرا حیدر نام نهاد.»[۴] این لقب هیبت و شکوه ویژهای در دلها دارد.
مرتضی
در حدیث قدسی چنین آمده است: «فاطمه (سلاماللهعلیها) به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به فاطمه (سلاماللهعلیها) رضا داد، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) هم او که کردار و گفتار او نزد خداوند سبحان در موضع رضا قرار دارد و هم او که خود از خدا راضی است.»[۵]
باب مدینه العلم
در رابطه با لقب «باب مدینه العلم» (دروازۀ شهر علم)، حضرت رسول اکرم (صلىاللهعلیهوآله) دربارۀ امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودهاند: «من شهر علم هستم و علی دروازۀ ورود به این شهر است، هرکه طالب علم باشد، باید از دروازۀ این شهر وارد شود.»[۶]
امیرالمؤمنین
پیامبر اکرم (صلىاللهعلیهوآله) لقب «امیرالمؤمنین» را به حضرت علی (علیهالسلام) دادند و چنین فرمودند: «بر علی، او که امیرمؤمنین است، سلام و درود بفرستید.»[۷]
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به این لقب ویژه و خاص سرآمد شد، به نحوی که هیچکس حتی ائمه و معصومین (علیهمالسلام) حامل این لقب نشدند.
از دیگر القابی که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) از جانب پیامبر (صلىاللهعلیهوآله) به آنها زیبنده شد، میتوان به سیدالمسلمین، امام المتقین، قائد الغُرّالمحجّلین، سیدالعرب، سیدالاوصیا و یَعسُوب المؤمنین[۸] اشاره کرد.
از القاب افتخارآمیز امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نیز میتوان به موارد ذیل اشاره داشت: «ولیالله، حبیبالله، عبدالله، اسدالله، سیفالله، وصی رسولالله، خلیفه رسولالله، اخو رسولالله و وصیّه و وزیره، فتى قریش، ذوالقَرنین، قسیم الجنه والنار، الصدیق الاکبر، الفاروق (کسی که میان حق و باطل جدایی افکند)، یعسوبالدین (امیر و بزرگ دین).
این القاب از روایتهای متعددی نقل شده است که علمای جدید و قدیم علیرغم اختلاف مکاتبشان، بر آنها صحه گذاشتهاند.
منابع
[۱] کنز العمال، للمتقی الهندی: ج11، ص625.
[۲] شرح نهج البلاغه، ابن ابیالحدید:ج1، ص11.
[۳] الامالی، شیخ صدوق: ص126
[۴] الارشاد، شیخ مفید: ج1، ص127.
[۵] توضیح الدلائل، شهابالدین شافعی: ص126.
[۶] الامالی، شیخ طوسی: ص559.
[۷] کافی، شیخ کلینی: ج1، ص292.
[۸] الامالی، شیخ صدوق: ص464.
