امیرالمؤمنین (علیهالسلام) دارای القاب و کنیههای متعددی است که این مطلب به مشهورترین و معروفترین آنها میپردازد.
ابوحسن
مشهورترین کنیۀ امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، «ابوحسن» یا «ابوالحسن» است. «ابوحسين»، و «ابوسِّبطَين» از دیگر کنیههای معروف امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است.
ابوريحانتَين
منظور از «ریحانتین» دو ریحانۀ بهشت یعنی، امام حسن و امام حسين (عليهماالسلام) هستند.
پیامبر اکرم (صلىاللهعليهوآله) قبل از شهادت، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را به این دو ریحانه سفارش کردند: «سلام و درود خدا بر تو، ای ابوالریحانتین، تو را به این دو ریحانهام در این دنیا سفارش میکنم.»[۱]
ابوتراب
پیامبر (صلىاللهعليهوآله)، همچنین امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را «ابوتراب» لقب داده بودند. آنجا که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را در حال سجده دیدند که صورت به خاک نهادهاند، ازاینرو ایشان را روزی چنین مورد خطاب قرار دادند: «بنشین ای ابوتراب». راوی نقل میکند: «به خدا قسم هیچ اسمی به اندازۀ این اسم نزد امیرالمؤمنین (علیهالسلام) عزیز و ارزشمند نبود.»[۲]
ابوالائمه
«ابوالائمه» کنیه یا لقب امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، زیرا همۀ امامان معصوم بعد از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) از نسل ایشان بودهاند.
این عنوان برگرفته از کلام رسول خدا (صلىاللهعليهوآله) است که در روز غدیر فرمودند: «مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّ عَلِیاً مِنِّی وَ أَنَا مِنْ عَلِی...وَ هُوَ ...خَیرُ الْوَصِیینَ وَ زَوْجُ سَیدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ أَبُو الْأَئِمَّةِ الْمَهْدِیینَ؛ ای مردم، علی از من است و من از علی هستم، او بهترین اوصیا و همسر سرور زنان عالم و پدر امامان هدایت شده است.»[۳]
القاب شریف امیرالمؤمنین (علیهالسلام)
القاب امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بسیارند، همانطور که کرامات ایشان بیحدوحصر هستند. همچنین این القاب والا و مقدس هستند، چراکه؛ مقام ایشان والا و بلندمرتبه است. ازجمله این القاب میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
حیدر
«حيدر» از القاب بسیار معروف امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است که در نبردی چنین فرمودند: «من همانم که مادرم مرا حیدر نام نهاد.»[۴] این لقب هیبت و شکوه ویژهای در دلها دارد.
مرتضی
در حدیث قدسی چنین آمده است: «فاطمه (سلاماللهعلیها) به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به فاطمه (سلاماللهعلیها) رضا داد، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) هم او که کردار و گفتار او نزد خداوند سبحان در موضع رضا قرار دارد و هم او که خود از خدا راضی است.»[۵]
باب مدینه العلم
در رابطه با لقب «باب مدينة العلم» (دروازۀ شهر علم)، حضرت رسول اکرم (صلىاللهعليهوآله) دربارۀ امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودهاند: «من شهر علم هستم و علی دروازۀ ورود به این شهر است، هرکه طالب علم باشد، باید از دروازۀ این شهر وارد شود.»[۶]
اميرالمؤمنين
پیامبر اکرم (صلىاللهعليهوآله) لقب «اميرالمؤمنين» را به حضرت علی (علیهالسلام) دادند و چنین فرمودند: «بر علی، او که امیرمؤمنین است، سلام و درود بفرستید.»[۷]
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به این لقب ویژه و خاص سرآمد شد، به نحوی که هیچکس حتی ائمه و معصومین (علیهمالسلام) حامل این لقب نشدند.
از دیگر القابی که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) از جانب پیامبر (صلىاللهعليهوآله) به آنها زیبنده شد، میتوان به سيدالمسلمين، امام المتقين، قائد الغُرّالمحجّلين، سيدالعرب، سيدالاوصيا و يَعسُوب المؤمنين[۸] اشاره کرد.
از القاب افتخارآمیز امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نیز میتوان به موارد ذیل اشاره داشت: «ولیالله، حبيبالله، عبدالله، اسدالله، سيفالله، وصی رسولالله، خليفة رسولالله، اخو رسولالله و وصيّه و وزيره، فتى قريش، ذوالقَرنين، قسيم الجنة والنار، الصديق الاكبر، الفاروق (کسی که میان حق و باطل جدایی افکند)، يعسوبالدين (امیر و بزرگ دین).
این القاب از روایتهای متعددی نقل شده است که علمای جدید و قدیم علیرغم اختلاف مکاتبشان، بر آنها صحه گذاشتهاند.
منابع
[۱] كنز العمال، للمتقی الهندی: ج۱۱، ص۶۲۵.
[۲] شرح نهج البلاغه، ابن ابیالحديد:ج۱، ص۱۱.
[۳] الامالی، شيخ صدوق: ص۱۲۶
[۴] الارشاد، شيخ مفيد: ج۱، ص۱۲۷.
[۵] توضيح الدلائل، شهابالدين شافعی: ص۱۲۶.
[۶] الامالی، شيخ طوسی: ص۵۵۹.
[۷] كافی، شيخ كلينی: ج۱، ص۲۹۲.
[۸] الامالی، شيخ صدوق: ص۴۶۴.
