آیات ۲۲ و ۲۳ سورۀ احزاب دربارۀ افرادی صحبت شده که به عهد خود با خدا پایبند ماندن و جان خودشان را در این راه فدا میکنند. مفسران آیۀ ۲۳ این سوره را به شجاعت و وفاداری امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در نبردها و تعهد کامل او نسبت به دین نسبت دادهاند.
آیۀ ۲۲ سورۀ احزاب
وَ لَمَّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزابَ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ ما زادَهُمْ إِلاَّ إيماناً وَ تَسْليماً
آیۀ ۲۳ سورۀ احزاب
مِنَ الْمُؤْمِنينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْديلاً
به روایت امام هادی (علیهالسلام) در زیارت غدیریه، این آیات یادآور جایگاه والای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است.
در فرازی از زیارت غدیریه با اشاره به آیۀ ۲۲ سورۀ احزاب آمده است:
تو صاحب علم قرآن، حکمت تأویل و سخنان صریح پیامبر خاتم هستی. جایگاههای گواهیشده و مقامات مشهود از آنِ توست و ایام تاریخی چون روز بدر و احزاب با نام تو گره خورده است:
خداوند فرمود: «وقتی مؤمنان، احزابِ (متحد) را (در میدان جنگِ خندق) دیدند گفتند: این همان (جنگی) است که خدا و پیامبرش به ما وعده دادند (که در صورت استقامت و پشتنکردن به آن، از پیروزی و ثواب عظیمش بهرهمند خواهیم شد) و خدا و پیامبرش (به ما) وعدۀ راست و درست دادهاند. و (دیدن احزاب متحد با هم) جز بر ایمان و تسلیمشان (نسبت به خدا و رسول) نیفزود.»
در فرازی از زیارت غدیریه با اشاره به آیۀ ۲۳ سورۀ احزاب آمده است:
ستایش خدای تعالی تو از مدح مداحان و وصفکنندگان بینیاز کرد؛ خدای تعالی فرمود: «از مؤمنان مردانی هستند که به عهدی که با خداوند (برای ثبات قدم و دفاع از حق تا نثار جان) بسته بودند وفا کردند، برخی از آنان (عهد خود را تا شهیدشدن) به انجام رساندند و بعضی (شهادت را) انتظار میبرند و به هیچوجه (عهدشان را) تغییر ندادهاند.»
آیات ۲۲ و ۲۳ سوره احزاب، که ازجمله آیات علوی قرآن کریم است، به بیان ویژگیهای مؤمنان واقعی پرداخته و از ایستادگی و وفای به عهد صحبت میکند. در آیۀ ۲۳، بر گروهی از مؤمنان تأکید دارد که به عهد خود با خدا وفادار بوده و برخی از آنها جان خود را در این راه تقدیم کردهاند. در تفاسیر شیعه، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به عنوان بارزترین مصادیق این ویژگیها معرفی میشود.
علی بن ابراهیم یکی از راویان و مفسران شیعه با اشاره به آیۀ ۲۲ سورۀ احزاب نقل کرده است: «خداوند، به توصیف مؤمنانی پرداخت که پیشگویی رسول خدا را نسبت به مصیبتی که در خندق به آن دچار خواهند شد باور کردند، و فرمود: وَ لَمَّا رَأَی المُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ ما زادَهُمْ إِلَّا إِیماناً؛ یعنی آن آزمایش و تلاش و کوشش و بیم و ترس.»(۱)
در روایتی نقل شده است که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) با اشاره به آیۀ ۲۲ سورۀ احزاب وقتی بر قبری خاک میریخت اینگونه دعا میفرمود: «الهی به تو ایمان دارم. رسولانت را تصدیق میکنم و به روز جزا یقین دارم. سپس و فرمود: هرکس این دعا را بخواند برایش بهاندازۀ هر ذرهای از خاک حسنهای نوشته میشود.»(۲)
منابع
۱. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۱۲، ص۱۱۶ القمی، ج۲، ص۱۸۸/ نورالثقلین، فیه: «البلاء» محذوف
۲. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۱۲، ص۱۱۸ بحار الانوار، ج۷۹، ص۲۱
