آیۀ ۱۹ سورۀ توبه که به آیه «سِقایةُ الْحاج» مشهور است و عدهای از محققان این آیه را دلیلی بر برتری امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نسبت به دیگر صحابه دانستهاند.
و دو آیۀ ۲۰ و ۲۱این سوره نیز بهطور ضمنی به فضائل امیرالمؤمنین (علیهالسلام) اشاره دارند، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) به عنوان شخصیتی که از آغاز اسلام تا آخرین لحظات عمرش را در ایمان، ایثار، هجرت و جهاد در راه خدا پیشگام بوده، مصداق این آیات به شمار میآید.
آیۀ ۱۹ سورۀ توبه
«أَ جَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ جاهَدَ في سَبيلِ اللهِ لايَسْتَوُونَ عِنْدَ اللهِ وَ اللهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمينَ»
آیۀ۲۰ سورۀ توبه
«الَّذينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا في سَبيلِ اللهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ»
آیۀ ۲۱ سورۀ توبه
«يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فيها نَعيمٌ مُقيمٌ»
به روایت امام هادی (علیهالسلام) در زیارت غدیریه، این آیات یادآور جایگاه والای امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است.
در فرازی از زیارت غدیریه با اشاره به آیۀ ۱۹ سورۀ توبه آمده است:
«شما کسی هستی که قرآن به برتریاش گویاست، و خدای تعالی فرمود: آیا آب دادن به حاجیان، و آباد کردنِ مسجدالحرام را از نظر ارزش مانند عمل کسی قرار دادهاید که به خداوند و روز قیامت ایمان دارد و در راه خدا جهاد کرده است؟ (ارزش این دو) نزد خداوند یکسان نیست؛ خداوند مردم ستمکار را هدایت نمیکند.»
در فرازی از زیارت غدیریه با اشاره به آیۀ ۲۰ سورۀ توبه آمده است:
«شما کسی هستی که قرآن به برتریاش گویاست، و خدای تعالی فرمود: آنان که ایمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جانهایشان در راه خدا به جهاد برخاستند مقامشان در پیشگاه خداوند والاتر است و اینان کامیابند»
در فرازی از زیارت غدیریه با اشاره به آیۀ ۲۱ سورۀ توبه آمده است:
«شما کسی هستی که قرآن به برتریاش گویاست،و خدای تعالی فرمود: پروردگارشان آنان را از نزد خود به رحمتی ویژه و خشنودی و بهشتهایی که در آنها نعمتهای فراوان و ابدی است مژده میدهد؛ در آنجا همواره جاودانهاند، همانا خداست که پاداشی بزرگ نزد اوست.»
ارتباط آیات ۱۹ تا ۲۱ سورۀ توبه با ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) که ازجمله آیات علوی قرآن کریم است، از این جهت مطرح میشود که این آیات به فضیلت ایمان، جهاد و تلاش در راه خدا اشاره دارند. برخی مفسران این ویژگیها را در بالاترین حد در شخصیت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میبینند.
امام هادی (علیهالسلام) در روز عید به زیارت مزار امیرالمؤمنین (علیهالسلام) رفت و با اشاره به آیات ۱۹، ۲۰ و ۲۱ سورۀ توبه فرمود:
«خداوند تعالی فرمود: ... أَ جَعَلْتُمْ سِقایَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمسجدالحرام کَمَنْ أمن بِاللهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ جاهَدَ فِی سَبِیلِ اللهِ لا یَسْتَوُونَ عِنْدَ اللهِ وَ اللهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ (توبه/ ۱۹)
الَّذِینَ أمنوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللهِ وَ اولئِکَ هُمُ الْفائِزُونَ (توبه/ ۲۰)
یُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فِیها نَعِیمٌ مُقِیمٌ خالِدِینَ فِیها أَبَداً إِنَّ اللهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِیمٌ. (توبه/ ۲۱)
گواهی میدهم که تو به مدح مخصوص خدا و برای طاعت خدا مخلص هستی و برای هدایت جایگزین نخواستی و کسی را در عبادت پروردگارت شریک نکردی.»(۱)
ابوذر با اشاره به آیۀ ۱۹سورۀ توبه نقل کرده است: «امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در روز برگزاری شورای انتخاب خلیفۀ سوم این آیه را بر حاضران قرائت کرد و جملگی حاضران در آن شورا تأیید کردند که این آیه دربارۀ وی نازل شده است.»(۲)
امام باقر و امام صادق (علیهاالسلام) دربارۀ شآن نزول آیۀ ۱۹سورۀ توبه فرمودند:
«این آیه دربارۀ حمزه و امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و جعفر و عباس و شیبه، نازل شد، آنان به سقایت و دربانی افتخار کردند، پس خدای عزوجل این آیه را نازل کرد: أَ جَعَلْتُمْ سِقَایَةَ الحَاجِّ وَ عِمَارَةَ الْمسجدالحرام کَمَنْ أمن بِاللهِ وَ الْیَوْمِ الآخر وَ جَاهَدَ فِی سَبِیلِ اللهِ لاَ یَسْتَوُونَ عِندَ اللهِ وَ اللهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ.
و منظور امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و حمزه و جعفر بودند کسانی که به خدا و روز بازپسین ایمان آورده، و در راه او جهاد کردهاند؛ (این دو) نزد خدا یکسان نیستند.»(۳)
اَبُوالجارود از مفسران قرن دوم هجری قمری و از اصحاب امام باقرو امام صادق (علیهاالسلام) در مورد آیات ۱۹ و ۲۰ سورۀ توبه نقل کرده است:
«امام باقر (علیهالسلام) فرمود: این آیه در شأن علی بن ابیطالب (علیه لسلام) نازل شده است: کَمَنْ أمن بِاللهِ وَ الْیَوْمِ الآخر وَ جَاهَدَ فِی سَبِیلِ اللهِ لاَ یَسْتَوُونَ عِندَ اللهِ وَ اللهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ سپس علی بن ابیطالب (علیهالسلام) را به این آیه توصیف کرد: الَّذِینَ أمنواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَاهَدُواْ فِی سَبِیلِ اللهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَ انفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ اللهِ وَ اولئِکَ هُمُ الْفَائِزُون.» (۴)
منابع
۱. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۶، ص۷۴ بحار الانوار، ج۹۷، ص۳۶۳
۲. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۶، ص۷۶ بحار الانوار، ج۳۶، ص۳۸
۳. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۶، ص۶۶ الکافی، ج۸، ص۲۰۳/ البرهان/ نور الثقلین/ العیاشی، ج۲، ص۸۳/ بحار الانوار، ج۳۶، ص۳۵
۴. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۶، ص۷۶ القمی، ج۱، ص۲۸۴
