پساز شهادت رسول خدا (صلّیاللهعلیهوآله)، امت اسلامی با مسئلهای سرنوشتساز روبهرو شد: «چه کسی باید مرجع هدایت و پاسخگوی پرسشهای دینی مردم باشد؟»
تقابل «سلونی» یا «اقیلونی»
امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) میفرمودند: «سَلونی قَبلَ أن تَفقدونی، پیشاز آنکه مرا از دست بدهید، از من [از هرچه میخواهید] بپرسید.» [۱]
این سخن، جلوهای از علم الهی امامی بود که از زبان مبارک «باب مدینه العلم» گفته میشد و دانش او به آموختههای معمول بشری محدود نمیشد؛ بلکه به اذن خداوند، از علم ویژهای برای هدایت امت برخوردار بود.
در مقابل، از ابوبکر چنین نقل شده است: «أقیلونی، مرا معاف کنید.» [۲]
از منظر اعتقادی شیعه، این دو عبارت پرسشی بنیادین را پیش روی تاریخ قرار میدهند: «چرا جامعۀ اسلامی از مرجعیت امامی که مردم را به پرسیدن دعوت میکرد، در جایگاه رهبری سیاسی بهره نگرفت؟»
تفاوت تنها میان دو شخصیت نبود؛ مسئله، جایگاه علم الهی در هدایت امت بود.
«سلونی» دعوت به بهرهمندی از علم الهی بود؛ اما آیا امت اسلامی قدر این فرصت را دانست؟
همواره در طول تاریخ عالمان و شاعران شیعی از هر حقطلبی این پرسش را پرسیدند که آیا این دو نفر شبیه یکدیگر هستند؟ «سلونی» با «اقیلونی» برابر است؟
و نخستین فردی که این پرسش را در اذهان به وجود آورد خود امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بود که در خطبۀ شقشقیه فرمودند: «فَیا عَجَبا بَینا هُوَ یَستَقیلُها فی حَیاتِهِ إذ عَقَدَها لآخَرَ بَعدَ وَفاتِهِ، شگفتا! او که در حیات خود، از مردم مىخواست رهایش کنند و وى را از خلافت معذور دارند، خود هنگام مرگ، خلافت را براى دیگرى معین کرد!» [۳]
منابع
[۱] نهج البلاغه، خطبۀ۱۸۹.
[۲] محبالدین طبری عالم اهلسنت قرن هفتم در “الریاض النضره” در بابی مستقل با عنوان: “ذکر استقاله أبیبکر من البیعه (درخواست کنارهگیری ابوبکر از بیعت)” اخبار متعددی در این موضوع نقل کرده است.
[۳] نهج البلاغه، خطبۀ۳ (شقشقیه)
