پروژۀ تأمین آب و نصب آبخوری در صحن شریف علوی
برای تأمین آب سرد برای زائران، چهار دستگاه خنک کنندۀ بزرگ آب با ظرفیت ۵تن توسط خیرین در نقاط مختلف صحن شریف علوی نصب شد. پساز مدتی، با ایجاد یک پروژۀ جامع تصفیه، گندزدایی و خنکسازی آب توسط تولیت آستان مقدس علوی، نیاز به این دستگاههای خنککننده برطرف گردید.
این پروژه بر اساس استانداردهای بهداشتی و کیفیت آب آشامیدنی اجرا شد، تا خودکفایی در تأمین آب برای صحن شریف علوی حاصل شود. آب آشامیدنی از طریق تونل خدماتی صحن، به چهار خروجی در چهار گوشۀ صحن هدایت میشود. راهاندازی عملیاتی پروژه در ۲۶رجب ۱۴۳۰هـ.ق، برابر با ۲۰۰۹م، همزمان با شب مبعث پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) انجام شد.
در سال ۱۴۳۱هـ.ق، برابر با ۲۰۱۱م، کادر فنی آستان مقدس علوی اقدام به نصب آبخوریهای مرمری در صحن کردند. این آبخوریها به شکل گلدان ساخته شده و سه روزنه برای آب دارند. تعداد آنها ۲۲عدد است و در فواصل بین ایوانها نصب شدند. با این اقدام، مخازن پلاستیکی آب که قبلاً برای آبدهی استفاده میشدند، حذف گردیدند. این آبخوریها توسط یکی از عراقیهای مقیم ترکیه که – صاحب معدن مرمر بود- به آستان مقدس اهدا شدند.
پروژۀ تونل خدمات صحن شریف علوی
کار پروژۀ تونل خدماتی صحن از ماه ذیالحجه ۱۴۲۸هـ.ق، برابر با ۲۰۰۷م، آغاز شد. این تونل فضاهای صحن را در بر میگیرد و دارای عرض ۷۰سانتیمتر است. خدمات این تونل شامل آب، برق، ارتباطات و هدایت آب به چاههای صحن میشود.
پساز انجام مطالعۀ مهندسی دقیق برای بارهای پیشبینیشده، لایۀ بتن مسلح به ضخامت متناسب با نوع مرمر مورد استفاده ریخته شد. عملیات نصب مرمر جدید با ضخامت ۵سانتیمتر از ماه ربیعالثانی ۱۴۲۹هـ.ق، برابر با ۲۰۰۸م، آغاز شد و در ماه صفر ۱۴۳۰هـ.ق، برابر با ۲۰۰۹م، به پایان رسید. لازم به ذکر است، که منابع مالی پروژه توسط سازمان عمران و آبادی استان نجف اشرف و دیوان وقف شیعی تأمین شد و هزینه آن تقریباً ۲٫۵میلیارد دینارعراقی بود. پروژه توسط گروهی از پیمانکاران وتحت نظارت مهندسی کادر فنی آستان مقدس اجرا گردید.
بازسازی و بهسازی اتاقهای صحن شریف علوی و بخشهای مرتبط
بارگاه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و دیگر عتبات مقدسه در دوران رژیم گذشته دچار بیتوجهی عمدی شدند؛ وضعیتی که خسارات گستردهای به معماری تاریخی حرم وارد کرد. این آسیبها شامل ترکخوردگی در پی (فونداسیون)، دیوارها و سقفها بود؛ مشکلاتی که در اثر نبود رسیدگی، افزایش رطوبت و مسدود شدن مجاری خروج آب باران (میزابها) به وجود آمد. افزونبر این، آفت حشرۀ «ارضه» گسترش یافت و بیشتر آثار تاریخی عتبه را در معرض فرسایش و ریزش قرار داد.
از سال ۱۴۲۶هجری قمری، برابر با ۲۰۰۵ میلادی، تلاشهای تولیت آستان مقدس علوی با بهرهگیری از نیروهای فنی و مهندسی خود بر تعمیر و بازسازی بخشهای آسیبدیده معماری حرم مطهر متمرکز شد و این روند سالها ادامه یافت.
پاکسازی و آمادهسازی اولیه
در زمینۀ بهسازی اتاقهای صحن شریف علوی، نیروهای خدماتی آستان مقدس اقدام به پاکسازی این اتاقها از فضولات پرندگان، خفاشها، زبالهها و آوار کردند. سپس ترکها و آسیبهای موجود در دیوارها و سقفها تعمیر شد و سقفهای شدیداً آسیبدیده و غیرقابل تعمیر تخریب و دوباره ساخته شدند. همچنین کفهای قدیمی برداشته شد.
در ماه جمادیالاول سال ۱۴۲۷هجری قمری، برابر با ۲۰۰۶میلادی، کف قدیمی صحن شریف علوی برداشته شد و دوباره با آجر فرشی بازسازی گردید. همزمان، مجاری خروج آب باران (میزابها) بازسازی و عملیات جامع مقابله با حشرۀ «ارضه» نیز اجرا شد.
بهسازی اتاقهای طبقۀ بالا
در کارهای نهایی بازسازی اتاقهای طبقۀ بالا، دیوارها با گچ و پوشش «بورک» اندود شدند، کفها فرش و تکمیل گردید، تأسیسات برقی و سیستمهای تهویۀ مطبوع اجرا شد، درها تعمیر و پنجرههای قدیمی با پنجرههای جدیدی از چوب ساج مرغوب، اما با همان شکل و طرح قدیمی، جایگزین شدند.
در ماه ذیالقعده سال ۱۴۲۷ هجری قمری، برابر با ۲۰۰۶ میلادی، نردههای قدیمیِ ساختهشده از مرمر که در ایوانهای اتاقهای طبقۀ بالا نصب بودند (در مجموع ۴۸ نرده)، برداشته و بهجای آنها نردههای جدیدی از چوب ساج کار گذاشته شد که در میانشان قطعاتی از آلومینیوم به رنگ طلایی تعبیه گردیده بود.
بازسازی اتاقهای طبقۀ همکف
اما در خصوص بازسازی اتاقهای طبقۀ همکف صحن شریف، همان روش به کار گرفته شد، با این تفاوت که کف آنها با مرمر سبز «اونیکس» پوشانده شد و دیوارها نیز تا ارتفاع ۲/۱۰متر از سطح زمین با همین سنگ مرمر تزیین گردید. سقفها با شیشههای آینهکاری مزین شدند، درهای اتاقها تعمیر و پنجرهها تعویض گردید. در ماه جمادیالاول سال ۱۴۲۹ هجری قمری، ۲۰۰۸میلادی، عملیات پوشاندن کف و دیوارهای ایوان این اتاقها با سنگ مرمر «تاسوس» به ضخامت ۳سانتیمتر آغاز شد و در نهایت، بازسازی اتاقها در سال ۱۴۳۰هجری قمری، برابر با ۲۰۰۹میلادی، به پایان رسید.
در سال ۱۴۳۳ هجری قمری، برابر با ۲۰۱۲ میلادی، کارشناسان آستان مقدس علوی تمامی روزنه و مسیر تهویه (بادگیرها) را تعمیر و مرمت کردند. این مسیر که از اتاقهای طبقۀ همکف و طبقۀ بالا تا سطح پشتبام امتداد دارند، نقش مهمی در تهویۀ طبیعی اتاقها ایفا کرده و باعث کاهش میزان رطوبت میشوند.
سایهبانهای صحن شریف علوی
بر اساس توافقنامهای که میان تولیت آستان مقدس علوی و شرکت آلمانی «راش» در سال ۱۴۳۰هجری قمری، برابر با ۲۰۰۹میلادی و با تأمین مالی دولت محلی استان نجف اشرف منعقد شد، هشتسایهبان بزرگ و عظیم برای صحن شریف علوی ساخته شد؛ چهارسایهبان در سمت شمالی صحن و چهارسایهبان دیگر در سمت جنوبی آن نصب گردید. شایان ذکر است که این شرکت متخصص در چنین پروژههایی همان شرکتی است که پیشتر سایهبانهای مسجد النبی (صلیاللهعلیهوآله) را نیز ساخته بود.
این سایهبانها هنگام باز شدن به شکل مربع درمیآیند و با فناوری هیدرولیکی کار میکنند. هر یک از آنها دارای هشت بازوی فلزی متحرک است که از راه دور کنترل میشوند. پارچهی بهکاررفته در این سایهبانها ویژگیهای خاصی دارد؛ مقاوم در برابر آتش بوده و بر روی آن نقش و نگارهایی هماهنگ با تزئینات دیوارهای صحن طراحی شده تا شأن و قداست مکان رعایت گردد.
پساز اتمام عملیات حفاری در کف صحن برای آمادهسازی محل ستونهای اصلی، در سال ۱۴۳۵هجری قمری، برابر با ۲۰۱۴ میلادی، پایههای بتنی نگهدارندۀ این سازهها توسط نیروهای مهندسی و فنی آستان مقدس علوی ریخته شد. سپس، در روز دوشنبه ۲۸رجب سال ۱۴۳۶هجری قمری، برابر با ۱۸مه ۲۰۱۵میلادی، نخستین ستون یکی از این سایهبانها، در بخش شمالی صحن، با نظارت مستقیم مهندسان شرکت آلمانی، نصب گردید. در ادامه، بازوها و پارچۀ سایهبانها یکی پساز دیگری سوار و راهاندازی شد. مرحلۀ پایانی این پروژه نیز شامل تکمیل تمام ملحقات مرتبط با سایهبانها از جمله سیستمهای روشنایی اختصاصی آنها بود.
شاعر محمدعلی زهیری نیز نصب این سایهبانها را در سال ۱۴۳۶هجری قمری، به نظم و شعر درآورده است.
منبع
برگرفته از کتاب «تاریخ المرقد العلوی المطهر»
در بخش قبلی از این سلسلهنوشتهها، تحولات تاریخی و مراحل بازسازی کف صحن شریف علوی بررسی شده است.
