امام محمد بن علی التقی (علیهماالسلام) نهمین پیشوای شیعیان که مشهور است به جوانترین امام، در دهم رجب سال ۱۹۵هجری قمری در مدینة النبی (صلیاللهعلیهوآله) دیده به جهان گشود. پدرش امام رضا (علیهالسلام) و مادرش سبیکه نام داشت. مهمترین لقب آن حضرت، جواد است.
ضمن تبریک این روز فرخنده، ولادت امام جواد (علیهالسلام) بهانهای شد تا احادیث ارزشمندی که ایشان از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) برای عبدالعظیم حسنی نقل کرده است را مرور نماییم.
ابوتراب عبدالله روایتی از عبدالعظیم حسنی نقل کرده است:
به امام جواد (علیهالسلام) عرض کردم. ای فرزند رسول خدا! از پدرانت، حدیثی برایم بیان فرما؛ حضرت فرمود: پدرم از جدم از پدرانش. برایم نقل کرده است که؛
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«مردم تا وقتی متفاوتند، در خیر و نیکی بسر برند و چون یکسان گردند، نابود شوند.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«اگر بر اسرار یکدیگر مطلع میشدید یکدیگر را دفن نمینمودید.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«شما البته نمیتوانید با دارایی خود، به همۀ مردم احسان کنید؛ بنابراین با گشادهرویی و برخورد پسندیده، آنان را فرا گیرید»؛
چه اینکه من از رسول خدا شنیدم که فرمود:
«شما البته با دارایی خویش نمیتوانید به همۀ مردم احسان کنید، پس آنها را با خلق و خوی خود فرا گیرید.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«کسی که به سرزنش روزگار پردازد، سرزنشش به درازا خواهد کشید.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«همنشینی با شریران و بدان، بدگمانی به نیکان و خوبان را در پی میآورد.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«بد رهتوشهای است بهسوی معاد، دشمنی با بندگان.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«بهای هرکس، به اندازۀ مقدار نیکی است که انجام میدهد.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«شخصیت آدمی در زیر زبان نهفته است.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«کسی که قدر خود را شناخت، هلاک نگردید.»
عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«تفکر پیشاز هر کاری، از پشیمانی ایمنت میگرداند.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«کسی که به روزگار اعتماد نماید، شکست میخورد.»
راوی گفت: عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«هرکس به رأی و نظر خود بسنده نماید و خود را غنی و بینیاز از دیگران بداند، جانش را به خطر افکنده است.»
راوی گفت:عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«اندک بودن عائله، یکی از دو آسانی است.»[۱]
راوی گفت:عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«کسی که دچار خودپسندی شد، به هلاکت رسید.»
راوی گفت:عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«کسی که به جایگزین (و عوض داشتن انفاق مال در راه خدا) یقین داشته باشد، در بخشش سخاوتمند خواهد بود.»
راوی گفت:عرض كردم: بيش از اين بفرماييد. فرمود:
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود:
«کسی که به سلامت بودن خویش ازسوی زیردستان راضی باشد (حق و حقوق آنها را رعایت کند)، از سلامتی مافوقش بهرهمند میشود.»
راوی گفت: عرض کردم: مرا بس است.
پانویس:
[۱]: نباید گمان نمود که این روایت به کم فرزندی تشویق مینماید. آیتالله سید محمد حسین حسینی طهرانی در این خصوص میفرمایند: دیده شده است که بعضی از غیر مطّلعین برای رجحان کاهش فرزند استدلال کردهاند به روایت «نهج البلاغه »: قِلَّةُ الْعِیالِ أَحَدُ الْیسَارَینِ. «کمی افراد نانخور انسان یکی از دو وسیلۀ توانگری میباشد.»
و ندانستهاند که: عیال در لغت عرب به معنی فرزند نیست ؛ چه بسا فرزندانی که نانخور انسان نیستند، و چه بسا عائلهای که فرزند نمیباشند. عیال به معنی نانخور و در تحت عیلوله و مخارج انسان در آمدن است ؛ مانند خادم و خادمه و شاگردان کسب و غلام و کنیز و میهمانان وارد بر انسان، و تکفّل مخارج بسیاری از اقوام و محارم و زوجه و امثالها که تحت مخارج و عیلولۀ انسان زیست میکنند. بنابراین نسبت میان عیال و اولاد، نسبت عموم و خصوص مِن وجه میباشد.
و منافات ندارد که ترغیب به کثرت فرزندان شده باشد؛ باوجوداین، توصیه شده باشد که هر چه انسان بتواند افراد تحت عیلولۀ خویشتن را تقلیل کند یک گونه توانایی و توانگری را حائز گردیده است. این از یک ناحیه.
و از ناحیۀ دیگر، در جملۀ أَحَدُ الْیسَارَینِ، ترغیبی و تحریضی بدان نیست ؛ بلکه توانگری برای انسان از دو راه تحصیل میشود: یکی از راه کسب مال و صرف آن بر عائلۀ کثیره ؛ و دیگری حصر عائله در قلّت با وجود قلّت مال. هر کدام را میخواهی انتخاب کن ! هذا أوّلاً.
و ثانیاً ایشان توجّه نکردهاند به گفتار دیگر مولی الموحّدین أمیرالمؤمنین (علیهالسلام) قبلاز این حکمت که میفرماید: تَنْزِلُ الْمَعُونَةُ عَلَی قَدْرِ الْمَئُونَةِ. («نهج البلاغه» طبع دکتر صبحی صالح، باب حکم، ص ۴۹۴، حکمت ۱۳۹)«کمک و مساعدت آسمانی به مقدار مؤونۀ زندگی و مخارج لازم فرود میآید.»
بنابراین: «هر که بامش بیش برفش بیشتر»
خداوندِ رازق عالم قادر حکیم، که از عوالم غیب روزی را نازل میفرماید برای هر فرد بخصوص روزی جداگانه میرساند؛ برای یکی،یکی؛ برای هزار، هزار. (رسالۀ نکاحیه: کاهش جمعیت ضربهای سهمگین بر پیکر مسلمین، آیتالله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی، ص ۲۳۹)
منبع:
فرهنگ جامع سخنان امام جواد، مسلم صاحبی، زمستان: ۱۳۸۷، صص۵۷-۶۰. -۲- عیون اخبار الرضا (علیهالسلام)، جلد ۲، ص ۵۳
