آیۀ ۶۷ سورۀ مائده یکی از سه آیهای است که مستقیماً در رابطه با واقعۀ غدیر بر پیامبر خاتم نازل گردیده است. مطابق منابع شیعه و بسیاری از منابع اهل سنت،پیامی که پیامبر خاتم به موجب این آیه مأمور به ابلاغ آن گردید، ولایت علی بن ابیطالب (علیهالسلام) بوده است.
آیۀ ۶۷ سورۀ مائده
«يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرينَ»
در فرازی از زیارت غدیریه آمده است:
خدای تعالی دعای پیامبرش را در حق تو اجابت کرد، سپس اظهار آنچه تو را سزاوار حکومت بر ملّتش کرده بود به او فرمان داد، برای بالا بردن شأنت و علنی ساختن برهانت و دفع باطلها و بریدن بهانهها، پس زمانی که از آشوب اهل فسق بیمناک شد و درباره تو در برابر منافقان محافظهکاری کرد، پروردگار جهانیان به او وحی کرد: «ای پیامبر! آنچه از سوی پروردگارت [دربارۀ معرفی علی بن ابیطالب (علیهالسلام) به مقام ولایت و امامت بر امت] بر تو نازل شده ابلاغ کن! اگر انجام ندهی پیام خدا را به مردم نرساندهای! خداوند تو را از [گزند] مردم حفظ میکند»(مائده/۶۷)
آیۀ ۶۷ سورۀ مائده ازجمله آیات علوی نازل شده در غدیرخم است که به پیامبر خاتم هشدار میدهد که عدم اعلان ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) معادل عدم ابلاغ رسالت است.
امام هادی (علیه السلام) هنگام زیارت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در روز غدیر به نزول آیه تبلیغ اشاره کرده است:
«سلام بر تو ای مولا و سرپرست من، ای امیرمؤمنان (علیهالسلام)!... گواهی میدهم که تو به مدح خداوند اختصاص یافتهای و در اطاعت خدا اخلاص داری و برای هدایت جایگزینی نخواستی و هیچ کس را در عبادت پروردگارت شریک نکردی و [گواهی میدهم] که خدای تعالی دعای پیامبرش (صلیاللهعلیه وآله) را در مورد تو مستجاب کرد.
سپس به او دستور داد برتری و ولایت تو را برای امّتش آشکار کند تا شأن و منزلت تو را بالا ببرد و دلیل روشن تو را آشکار گرداند و باطلها را از بین ببرد و عذرخواهیها را قطع کند. هنگامی که پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) از فتنۀ فاسقان نگران شد و در مورد تو از منافقان برحذر شد، پروردگار عالمیان به او وحی فرمود: «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ الله یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ»
پس بارهای سنگین این مسیر را بر دوش کشید و در گرمای وسط روز برخاست و خطبه خواند و به گوششان رساند و فریاد زد و ابلاغ فرمود. سپس از همۀ آنها پرسید و فرمود: «آیا ابلاغ کردم؟» گفتند: «به خدا سوگند، بله.» عرض کرد: «خدایا شاهد باش.»
سپس فرمود: «آیا نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر نیستم؟» گفتند: «بله سزاوارتری.»
سپس دست تو را گرفت و فرمود: «هرکس من سرپرست و صاحب اختیار او هستم، این علی (علیهالسلام) سرپرست و صاحب اختیار او است. خداوندا! دوست بدار کسی را که با او دوستی کند و دشمن باش با کسی که با او دشمنی کند و یاری کن کسی را که او را یاری کند و خوار بگردان کسی را که او را یاری نکند.»
سپس به آنچه خداوند در مورد تو بر پیامبرش نازل فرمود جز اندکی ایمان نیاوردند و اکثرشان جز زیانکاری نیفزودند.»(۱)
امام باقر (علیهالسلام) با اشاره به آیۀ ۶۷ سورۀ مائده فرمود:
«خداوند عزّّوجلّ، پیامبرش را به ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) امر کرد و این آیه را بر او نازل فرمود: إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ؛ و ولایت اولوالامر را واجب گردانید، و آنها نمیدانستند که آن چیست؟
خداوند، حضرت محمد (صلیاللهعلیهوآله) را امر کرد که ولایت را برای آنها تفسیر کند، آن چنانکه نماز، زکات، روزه و حج را برایشان تفسیر کرده بود. پس زمانی که که این حکم از جانب خداوند برای او آمد، پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به خاطر این حکم، دلگیر شد و ترسید که آنها از دینشان بازگردند و او را تکذیب کنند.
او دلگیر شد و بهسوی پرودگار عزّوجلّ بازگشت (یعنی در این زمینه اقدامی نکرد). پس خداوند عزیز و بلندمرتبه، این آیه را به او وحی کرد: یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ یَعصِمُکَ مِنَ النَّاس؛ پس به امر خداوند گردن نهاد. او در روز غدیرخم، ولایت را به امیرالمؤمنین (علیه السلام) داد، سپس ندا داد: نماز به جماعت است، و به مردم امر کرد که شاهدان، این موضوع را به غایبان برسانند.»(۲)
ابنعباس دربارۀ شأن نزول آیۀ ۶۷ سورۀ مائده روایت کرده است: «آیۀ؛ یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ؛ در روز غدیرخم دربارۀ علی بن ابیطالب (علیهالسلام) نازل شده است.»(۳)
منابع
۱. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۴، ص۱۶۴ بحار الانوار، ج۵۱، ص۹۷.
۲. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۴، ص۱۴۴ الکافی، ج۱، ص۲۸۹/ نورالثقلین.
۳. تفسیر اهلبیت (علیهمالسلام) ج۴، ص۱۵۰ بحار الانوار، ج۳۷، ص۱۵۵/ بحار الانوار، ج۳۷، ص۱۹۰/ بشارهْ المصطفی، ص۲۴۳/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۲۵۱/ الطرایف، ج۱، ص۱۵۲/ العمدهْ، ص۱۰۰/ المناقب، ج۳، ص۲۱/ البرهان.
