سخنان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) جایگاه ایشان را بهعنوان آخرین حجت خدا و ادامهدهندۀ خط امامت روشن میسازد. این جایگاه نشاندهندۀ استمرار هدایت الهی تا روز قیامت است.
حضرت مهدی (عجّلاللهتعالیفرجهالشریف) در سحرگاه نیمۀ شعبان سال ۲۵۵هجری قمری در سامرا متولد شدند و پساز شهادت پدرشان امام حسن عسکری (علیهالسلام)، در پنجسالگی به امامت رسیدند. ایشان پساز دوران غیبت صغری، تا امروز در غیبت کبری به سر میبرند.
اصل و نسب
در میان سخنان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) روایات زیادى برای معرفى نسب امام زمان (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) به چشم مىخورد.
در بخشى او را فرزند خودشان معرفى مىکنند، در قسمتى دیگر آن حضرت را از فرزندان حضرت فاطمه (سلاماللهعلیها) و در دستهاى از روایات ایشان را از اولاد امام حسین (علیهالسلام) معرفى کردهاند.
در خطبهای پساز جنگ نهروان، ایشان مهدی امت را از فرزندان خویش معرفی کردند و آن را از بزرگترین نعمتهای الهی دانستند.
امام محمد باقر(علیهالسلام) میفرمایند: «امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) وقتی که از جنگ نهروان به کوفه برگشتند برای مردم خطبهای خواندند. در آن خطبه، نخست خدا را سپاس گفتند و درود به روان پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) فرستادند و نعمتهایی را که خداوند به رسولش و بر خود آن حضرت عنایت کرده است یکی یکی شمردند سپس در ادامه فرمودند: ازجملۀ نعمتهای خداوند بر من آن است که مهدی این امت از فرزندان من است.» [۱]
زر بن حبیش از علی بن ابیطالب (علیهالسلام) نقل کرده است: «مهدی مردی از ما اهلبیت و فرزندان حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) است.» [۲]
در روایتی دیگر، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) خطاب به امام حسین (علیهالسلام) میفرمایند: «که نهمین فرزند تو همان مهدی قائم و منجی بر حق است»
حضرت علی بن ابیطالب (علیهالسلام) در مورد جانشینی حضرت فرمودند: «او باقی ماندهای از حجتهای خدا وجانشینی ازجانشینان پیامبر خداست.» [۳]
خاندان
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در معرفى خاندان حضرت مهدى (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) از تعابیر زیادى استفاده کردهاند و هرکدام از این عبارات به بعد خاصى از شخصیت امام عصر دلالت دارند.
این اختلاف در الفاظ و عبارات با یکدیگر منافاتى ندارند و همۀ آنها اوصاف یک حقیقت نورانى را روشن مىکنند.
در روایتی حضرت علی بن ابیطالب (علیهالسلام) در معرفی نسب ایشان فرمودند: «او حضرت مهدی (علیهالسلام) از قبیلۀقریش است.»[۴]
و در روایت دیگری، امام حسین (علیهالسلام) نقل کرده است: «شخصی خدمت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) آمد و به آن حضرت گفت: ای امیرمؤمنان (علیهالسلام) برای ما از مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) سخن بگو.
ایشان فرمودند: هنگامی که رفتنیها بروند و اهل ایمان کم شوند و آشوبگران و جنگ طلبان نابود گردند، در چنین شرایطی او ظهور خواهد کرد.»
آنگاه همان شخص عرضه کرد: «یا امیرالمؤمنین! درود و سلام بر تو باد، حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) از کدام طایفه است؟ حضرت فرمودند: او از بنیهاشم است که بهترین طایفۀ عرب و قلۀ شرف و جوانمردی به حساب میآید.»[۵]
در روایتی دیگری از امیرمؤمنان (علیهالسلام) نقل کردهاند: «همانا امامان، همه از قریش میباشند که درخت آنها را در خاندان بنیهاشم کاشتهاند. مقام ولایت و امامت در خور دیگران نیست و دیگر مدعیان زمامداری، شایستگی آن را ندارند.» [۶]
همچنین ابن زریر غافقی از حضرت علی بن ابیطالب (علیهالسلام) نقل کرده است: «مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) از عترت پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) است.»[۷]
حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) درروایتی دیگرفرمودند: «بهراستی شب قدر در هر سالی هست و در آن شب تقدیرات آن سال نازل میشود و برای آن امروالیانی پساز رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) وجود دارد. ابنعباس عرض کرد: آنان چه کسانی هستند؟ فرمود: من و یازده تن از صُلب من که امامان محدَث هستند.» [۸]
نام مبارک
در کلام امیرالمؤمنین (علیهالسلام) با سه شیوه به نام امام زمان (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) اشاره شده است؛ گاهی تصریح به نام ایشان جایز شمرده نشده، در موردی دیگر با اشاره سخن گفته شده و در حالت سوم، نام مبارک ایشان به صراحت بیان گردیده است.
در زمانی نام مبارک حضرت بخاطر تقیه و خوف از دشمن گفته نمیشد چنانکه جابر بن یزید جعفی میگوید: «از امام باقر (علیهالسلام) شنیدم که میفرمود: روزی عمر بن خطاب به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) گفت: ای پسر ابوطالب! نام مهدی چیست؟ آنرا برای من بیان کن.
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمود: اسم او را نمی گویم، چون حبیب و خلیل من رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآله) با من عهد کرده است اسم او را برای کسی بیان نکنم تا اینکه خداوند وی را مبعوث و ظاهر گرداند و این از اموری است که خداوند عزّوجل علم آن را نزد پیامبرش امانت و ودیعه نهاده است.»[۹]
همنام با پیامبر خاتم
امیرمؤمنان (علیهالسلام) در مورد نام امام عصرفرمودند: «مهدی در مدینه به دنیا میآید. او از اهلبیت پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) است و هم اسم با یکی از پیامبران است.»[۱۰]
و در جای دیگری اینگونه نقل کردند: «اسم حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) محمد است.»[۱۱]
و شعری هم در این رابطه منسوب به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است که ایشان فرمودند:
«فثم یقوم القائم الحق منکم و بالحق یاتیکم و بالحقّ یعمل
سمیُّ نبیّ اللّه نفسی فدائه فلا تخذلوه یا بنیّ و عجّلوا
سپس آن قیام کنندۀ بر حق، از میان شما قیام خواهد کرد. او حق را خواهد آورد و به آن عمل خواهد کرد.جانم فدای او که همنام رسول خدا(صلیاللهعلیهوآله) است. ای فرزندان من! به یاری او بشتابید، مبادا او را بی یار و یاور رها سازید.»[۱۲]
سیمای حضرت
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در بخشی از سخنانش خصوصیات ظاهری حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) را اینگونه توصیف میکند: «او مردی است که پیشانیاش گشاد و درخشان است، بینی او خوش تراش و شکمش نسبتاً بزرگ و رانهایش عریض میباشد. دندانهای سفید و درخشان دارد، و در ران سمت راست او علامتی هست.»[۱۳]
در روایتی دیگر ایشان را جوانی خوش سیما توصیف کردهاند: «او جوانی چهار شانه، نیکو صورت و نیکو موی میباشد که موی او بر شانههایش فروریخته و درخشندگی چهرهاش، سیاهی موی محاسن و سر او را تحت الشعاع قرار میدهد. پدرم فدای او باد که فرزند بهترین بانوان است.» [۱۴]
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در روایتی از یک نشانه در بدن امام عصر سخن به میان میآورد!
امام باقر(علیهالسلام) فرمودند: «روزی مولای متقیان درحالیکه بالای منبر بود، فرمود:از فرزندان وی در آخرالزمان مردی ظهور میکند که رنگ صورتش سفید متمایل به سرخی، سینهاش فراخ... و شانههایش قوی است و در پشتش دو خال است، یکی به رنگ پوستش و دیگری مشابه خال پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) است.» [۱۵]
وصف اخلاق
امام عصر در مهربانی و علم و دانش سرآمد همۀ مؤمنان است به طوریکه امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در وصف صفات اخلاقی او فرمودند: «آستانۀ او در پناهدهی به بیپناهان از همۀ آستانهها وسیعتر، و علم و دانش آن حضرت از همه زیادتر است و از همۀ مردم بیشتر به صلۀ ارحام و پیوند با خویشاوندان توجه مینماید. پروردگارا! بیعت او را پایان بخش همۀ اندوهها قرار بده و تفرق و پراکندگی امت اسلامی را به دست با کفایت آن حضرت به یگانگی مبدل فرما.»[۱۶]
در روایتی دیگر در مورد معرفت و دانش ایشان فرمودند: «زره دانش بر تن دارد و با تمامی آداب و با توجه و معرفت کامل آن را فراگرفته است.» [۱۷]
تنهایی در غربت
امام زمان (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) برای حفظ جان و تداوم راه امامت لازم است که بهصورت ناشناس زندگی کنند. که این موضوع در کلام مولای متقیان اینگونه بیان شده است.
اصبغ بن نباته میگوید: «امیرالمؤمنین(علیهالسلام) فرمود: صاحب الامر مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) کسی است که در سرزمینهای دوردست ساکن میشود و از میان مردم کناره میگیرد و به تنهایی زندگی میکند.»[ ۱۸]
روایات امیرالمؤمنین (علیهالسلام) تصویری روشن و مستند از نسب، خاندان و ویژگیهای حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) ارائه میدهد. این سخنان، مهدویت را حقیقتی ریشهدار در سنت اهلبیت و استمرار خط امامت معرفی میکند. برایناساس، شناخت امام عصر زمینهساز فهم صحیح انتظار و آمادگی برای تحقق وعدۀ الهی است.
منابع
[۱] معانی الاخبار، النص، ص۵۸؛ بحار الانوار (ط - بيروت)، ج۳۳، ص۲۸۳، بحار الانوار (ط - بيروت)، ج۳۵، ص۴۶
[۲] الفتن ۱: ۳۷۵/ ۱۱۱۷، و عنه فی كنز العمال ۱۴: ۵۹۱/ ۳۹۶۷۵
[۳] نهج البلاغه، خطبۀ۱۸۲
[۴] ملاحم ابن طاووس، ص۱۵۵، ح۱۹۳
[۵] بحارالانوار، ج۵۱، ص۱۱۵
[۶] نهج البلاغه، خطبۀ۱۴۴
[۷] التشريف بالمنن فی التعريف بالفتن، ص۳۱۹
[۸] كمال الدين و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۵
[۹] کمال الدین، ج۲، باب۵۶، ص۶۴۸
[۱۰] التشريف بالمنن فی تعريف بالفتن، ص۱۵۴
[۱۱] منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر(عليهالسلام)، ج۲، ص۱۳۲
[۱۲] بحارالانوار، ج۵۱، ص۱۳۲
[۱۳] الغيبة للنعمانی، النص، ص۲۱۵
[۱۴] بحارالانوار، ج۵۱، ص۳۶، الغيبه (للطوسی)/ كتاب الغيبة للحجه، النص، ص۴۷۰
[۱۵] صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۵۳، ح۱۷
[۱۶] بحار الانوار، ج۵۱، ص۱۱۵
[۱۷] نهج البلاغه، خطبۀ۱۸۲
[۱۸] کمال الدین، ج۱، ص۳۰۳
