امامان معصوم در روایاتی نشانهها و علائمی را برای مردمان آخرالزمان بیان کردهاند که برخی در مذمت و برخی در مدح آنها وارد شده است.
آخرالزمان
واژۀ آخرالزمان در دو معنای کلی به کار رفته است؛ اول به زمانی که با ولادت پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) آغاز و با شروع قیامت تمام میشود، گفته میشود و به همین خاطر رسول خدا را پیامبر آخرالزمان نامیدهاند.
دوم هم به مدت زمانی که با ولادت امام زمان (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) آغاز و اتفاقات عصر غیبت و عصر ظهور در آن اتفاق میافتد و با شروع قیامت هم تمام میشود.
مذمت مردم آخرالزمان
روایات فراوانی در نکوهش گروهی از مردم آخرالزمان وارد شده که طبعاً آنها کسانی هستند که تابع و عامل به روایات اهلبیت معصومین (علیهمالسلام) نیستند.
امیرالمؤمنین در نکوهش کردار مردمان آخرالزمان میفرماید: «روزی خواهد آمد که در آن سخنچینها مقرّب خواهند شد و افراد بدکار، زیرک خوانده میشوند، افراد با انصاف را ناتوان به حساب میآورند، صدقه و انفاقِ در راه خدا را غرامت پندارند، و صلۀرحم و آمدوشد با خویشاوندان را با منّت انجام میدهند، بندگی و اطاعت خدا را وسیلۀ فخرفروشی برای مردم قرار میدهند. در چنین زمانی حکومت با مشورت زنان و امارت کودکان و تدبیر خواجهگان انجام میگیرد.»(۱)
سیمای زنان آخرالزمانی
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) دربارۀ وضعیت زنان در آخرالزمان و خطرات ناشی از آن هشدار دادهاند.
اصبغ بن نباته میگوید شنیدم که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودند: «در آخرالزمان که بدترین زمانهاست در موقعی که روز قیامت نزدیک شود زنانی ظاهر میشوند بدون حجاب، درحالیکه زینتهای آنها پیداست در انظار عمومی رفتوآمد میکنند، آنها از دین خارج میگردند (به احکام دینی پایبند نمیباشند) و به امور فتنهانگیز وارد میشوند و به سوی شهوات و لذتجوییها روی میآورند، حرامهای خدا را حلال میشمارند. اینگونه از زنان در جهنم خواهند ماند.»(۲)
مسخ علما
در آخرالزمان وضع دگرگون میشود و برخی عالمان آن روزگار بهگونۀ دیگری عمل خواهند کرد.
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در توصیف علما و فقها آن دوران میفرمایند: «فقیهان آخرالزمان طبق آنچه که دلشان بخواهد فتوا میدهند، و قاضیهایشان به چیزی که نمیدانند حکم میکنند و بیشتر آنها به دروغ شهادت میدهند. کسی که پول دارد در نزد آنها عزیز و محترم است، ولی شخصی که بی پول باشد در پیش آنها زبون و حقیر است.»(۳)
خروج دجال
خروج دجال از نشانههای نزدیک شدن رستاخیز بزرگ در عصر ظهور میباشد. در منابع روایی شیعه، از آن بهعنوان حادثهای مهم که مقارن ظهور حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) رخ خواهد داد؛ یاد شده است.
نزال بن سمره میگوید: «علی بن ابیطالب (علیهالسلام) برای ما خطبهای خواند و خداوند را حمد گفته و ستایش کرد، سپس فرمود: قبل از آنکه من از میان شما بروم از من سؤال کنید (این جمله را سه مرتبه تکرار کرد) در این موقع صعصعة بن صوحان از جای خود بلند شد و گفت: یا امیرالمؤمنین! دجال در چه زمانی خروج میکند؟
حضرت فرمود: آنچه را میگویم به خاطر بسپار! دجال وقتی ظهور خواهد کرد که مردم نماز را ترک کنند و امانت را ضایع سازند و دروغ گفتن را مباح شمارند و رباخواری کنند و رشوه بگیرند و ساختمانها را محکم سازند و دین را به دنیا بفروشند و سفیهان را به کار بگمارند و با زنان مشورت نمایند (در آن مواردی که خارج از عهدۀ آنهاست) و صلۀ ارحام را قطع کنند و از هویوهوسها پیروی کنند و خون یکدیگر را ناچیز بشمارند. حلم و بردباری را نشانه و علامت ضعف و ناتوانی بدانند و ستم را افتخار به حساب آورند.»(۴)
گسترش فساد
پیش از ظهور منجی جوّ حاکم بر جهان، جوّ ستم، گناه و فساد خواهد بود، مردم آخرالزمان، در غفلت از احکام خداوند به سر میبرند که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در روایتی فرمودند: «برای مردم زمانی خواهد آمد که در آن زمان همّت و هدف آنها شکمشان خواهد بود. شرف و اعتبارشان به کالا و اموالشان بستگی دارد. قبلۀ آنها زنانشان و دینشان درهم و دینارشان (پولشان) است. آنها بدترین مردمند که در نزد خداوند بهره و سهمی برای آنها نیست.»(۵)
در روایتی دیگر علی بن ابیطالب (علیهالسلام) فرمودند: «برای مردم زمانی میآید که در آن زمان از عالم پیروی نمیشود و از افراد صبور و با حلم حیا نمیکنند (او هر اندازه در مقابل بدی مردم حلم نشان میدهد آنها حیا نمیکنند) در آن دوره، بزرگ را گرامی نمیدارند و به کوچک رحم نمیکنند. بعضی از مردم بعض دیگر را به قتل میرسانند...(مردم همدیگر را بدون دلیل میکشند).»(۶)
فراگیری ظلم
در برخی روایات اشاره به گسترش ظلم و فساد شده است و در پارهای یادآوری شده پیش از ظهور امام عصر (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) حتی در جوامع اسلامی، انواع گناهان و زشتیها رواج کامل خواهد یافت.
عاصم بن ضمره از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) روایت کرده است: «[در آخرالزمان] زمین پر از ظلم و ستم خواهد شد به گونهای که حتی یک نفر لفظ «اللّه» را بر زبان جاری نخواهد کرد مگر در نهان، بعداز این دوره است که خداوند مردم صالحی را خواهد آورد که زمین را پر از عدلوداد کنند همان گونه که پیشاز آن پر از ظلم و ستم شده است.»(۷)
ظهور دروغگویان
در توصیف گوشهای از شرایط جامعۀ آخرالزمان که در آن ارزش، ضدّ ارزش و ضدّ ارزش، ارزش است و دربارۀ رواج دروغگویی در عصر غیبت، امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میفرمایند: «قبل از قیام قائم سالهای پرخدعه و نیرنگی در پیش است، در این سالها راستگویان دروغگو شمرده میشوند در عوض دروغگویان راستگو شناخته میشوند، در این سال «ماحل» تقرب پیدا میکند و«رویبضه» در سخن گفتن پیشقدم میگردد.»
راوی میگوید: «عرض کردم «ماحل» و «رویبضه» به چه کسانی گفته میشود؟
حضرت فرمودند: مگر در قرآن نخواندهای که خداوند میفرماید: «و هو شدید المحال» منظور از «ماحل» آدم مکاری است که به وسیلۀ مکر زیاد مردم را به خود متوجه میکند.»
نکته: در این روایت رویبضه معنی نشده است در جای دیگر به مناسبتی پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) میفرمایند: «رویبضة الرجلُ التّافِهُ ینطقُ فی امر العامّةِ؛ یعنی مرد حقیر و بیشخصیتی که علیرغم عدمشایستگی، در امور عامّۀ مردم دخالت میکند و بهجای آنها اظهار نظر مینماید.»(۸)
مدح مردم آخرالزمان
سختیهایی که در آخرالزمان به مؤمنان راستین و دینباوران حقیقی خواهد رسید، آزمایشی است برای آنکه افراد خالص از ناخالص جدا شوند و عیار ایمان مسلمانان و مدعیان مسلمانی معلوم شود.
دینداری عجیب و عظیم
در برخی روایات به گروههایی از اهل آخرالزمان اشاره شده است، که به شدت ستایش شدهاند! کسانی که با وجود همۀ سختیها و دشواریهای عصر غیبت، دین و ایمان خود را حفظ میکنند و بر پیمان الهی خود ثابت قدم میمانند.
حضرت امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در مورد این افراد میفرماید: «درعصرغیبت کسی در دینش ثابت نماند مگر مخلصانى که روح یقین را دریافتهاند و آن کسانى که خداى عزوجل پیمان ولایت ما را از آنها گرفته وایمان در دلشان نوشته شده و آنها را بر وحى از جانب خود یاری کرده است.» (۹)
و در روایتی دیگر از ایشان نقل شده است: «بدانید هر که در آن دوران در دینش استوار باشد و قلبش به واسطه طول غیبت امامش سخت نشود او در روز قیامت هم درجه من است.» (۱۰)
منابع
۱. نهج البلاغه، حکمت۱۰۲
۲. من لا يحضره الفقيه، ج۳، ص۳۹۰
۳.الزام الناصب فی اثبات الحجة الغائب (عجلاللهتعالىفرجهالشريف)، ج۲، ص۱۵۴
۴. بحار الانوار، ج۵۲، ص۱۹۲ و ۱۹۳
۵. کنزالعمال، ج ۱۱، ص۱۹۲، ح ۳۱۱۸۶ / منتخب الاثر فی امام الثانی عشر (عليهالسلام)، ج۳، ص۴۶
۶. کنزالعمال، ج ۱۱، ص۱۹۲، ۳۱۱۸۷ / نهج الخلاص، ص ۴۲۷
۷. بحار الانوار، ج ۵۱، ص۱۱۷
۸. اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج۵، ص ۳۶۸
۹. کمال الدین و تمام النعمه،ج ۱،ص۳۰۴
۱۰. كمال الدين و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۳
