امیرمؤمنان (علیهالسلام) با درایت و حکمت، همواره تلاش داشتند تا تربیت انسانها را بر پایۀ اصول اخلاقی و دینی تقویت کنند و از مجازات حرمتشکنان صرفاً بهعنوان راهکاری اصلاحی بهره ببرند. احترام به حقوق دیگران و حفاظت از نظم جامعه، از مهمترین اصولی بود که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در برخورد با این موضوعات مدنظر داشتند.
توجه به مساجد بهعنوان یک نهاد مؤثر اجتماعی و سیاسی
مأنوس بودن رسول گرامی اسلام و امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) با مساجد در طول سال و بهویژه در موسم رمضان، تنها کارکردی عبادی نداشت.
با اینکه خوارج و هواداران معاویه، جان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را تهدید می کردند، آن حضرت در موسم رمضان بدون همراهی محافظان، وارد مسجد میشد و همین موضوع، خوارج را بر توطئۀ ترور امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در مسجد جسور ساخت.[۱]
حضرت در رمضان به هنگام پیمودن مسیر خود به مسجد، با ندای «الصلاة، الصلاة» مردم را به حضور در مساجد دعوت میکرد و در این ماه به مسجد جامع و دیگر مساجد سرکشی میکرد. [۲] [۳]
در این سرکشیها، حضرت سنتهای حسنهای همچون چراغانی و تلاوت قرآن را تشویق و تأیید میکرد.[۴]
تشویق به چراغانی مساجد و سنتهای حسنهای چون محفلهای قرائت قرآن، توصیه به در نظر گرفتن محلی برای تطهیرو فراهم آوردن لوازم حضور زنان و کودکان در مسجد، برخی از آنها است.[۵][۶][۷]
عرفجه ثقفی، یکی از اصحاب آن حضرت نقل میکند که در ماه رمضان، ازسوی امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) به امام جماعت زنان منصوب شده بود.[۸]
حفظ حرمت شعائر مذهبی در حقوق اجتماعی
در سیرۀ ائمه دربارۀ حرمت نهادن این ایام و موسمها، مصداقهای متعددی میتوان یافت.
حضرت در احادیثی، خوردن و آشامیدن را در ماه رمضان، حتی برای مسافری که بعداز ظهر به شهر خود بازمیگردد و زنانی که بهجهت احکام شرعی، معذور از روزه گرفتن هستند، سزاوار نمیداند.[۹][۱۰]
از دیگر مصداقهای رویکرد امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در حفظ قداست رمضان، تشدید مجازات کسانی است که رمضان را حرمت نمیدارند.
قیس بن عمرو حارثی، مشهور به نجاشی، از شاعران کوفه و یاران امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در صفین بود.
وی بهسبب مهارت در سرودن شعر و شرافت قومی و عربی، نقش مهمی در رقابت فرهنگی و اجتماعی شام و عراق داشت و حضورش در کوفه مغتنم دانسته میشد.[۱۱]
آنچه موجب پیوستن وی به معاویه شد و او را به هجو امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) و جایگاه اجتماعی و فرهنگی کوفه و عراق واداشت، تأکید امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) بر ضرورت حفظ شأن و حرمت رمضان بود.[۱۲]
بدین ترتیب که وی در ماه رمضان و در اطراف کوفه، شربخمر کرد و حضرت بیست ضربه شلاق را بهدلیل شکستن حرمت رمضان، بر مجازات شرعی او افزود.[۱۳]
امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در مقابل پرسش نجاشی درخصوص تشدید مجازات، جسارت وی در برابر خداوند و حرمت ننهادن بر رمضان را علت این تصمیم خود خواند و فرمود: «فرزندان ما روزهاند، درحالیکه تو رمضان را حرمت نمیداری.»[۱۴]
منابع
۱. ابنجوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت : دارالکتب العلمیه، ١۴١٢ه. ق، ج ۵، ص ١٧٨
۲. بلاذری، پیشین، ج ٢، ص ۴٩۵
۳. ابناثیر، اسد الغابه، بیروت: دارالفکر، ١۴٠٩ه. ق، ج ٣، ص ۶۶٩
۴. همان؛ ابنجوزی، پیشین، ج ۴، ص ١٨٠
۵. ابناثیر، اسد الغابه، بیروت: دارالفکر، ١۴٠٩ه. ق، ج ٣، ص ۶۶٩
۶. ابنجوزی، پیشین، ج ۴، ص ١٨٠
۷. قاضی نعمان، پیشین، ج ١، ص ١۴٩؛ مجلسی، پیشین، ج ٨٠، ص ٣٨١.
۸. عبدالرزاق صنعانی، المصنف، تحقیق حبیب الرحمن الاعظمی، بیجا: منشورات المجلس العلمی، بیتا، ج ٣، ص ١۵٢؛ بیهقی، السنن الکبری، بیروت: دارالفکر، بیتا، ج ٢، ص ۴٩۴.
۹. فضلالله راوندی، النوادر، تحقیق سعیدرضا علی عسکری، قم: مؤسسۀ دارالحدیث الثقافیه، بیتا، ص ١٨١.
۱۰. محمد بن اشعث کوفی، الجعفریات، تصحیح محمد صادقی اردستانی، قم: مؤسسه الثقافه الاسلامیه لکوشانپور، ١٣٧۵، ص ١٠۶.
۱۱. ابواسحاق ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی، الغارات، تحقیق جلال الدین حسینی ارموی، تهران : انجمن آثار ملی، ١٣۵٣، ج ٢، ص ٩٠١ - ٩٠٣.
۱۲. همان، ص ٩٠٢.
۱۳. همان، ص ٩٠١.
۱۴. همان، ص ٩٠٣.
